Τα ιδιωτικά σχολεία του Πειραιά – Από τον Νεόφυτο Βάμβα στα εκπαιδευτήρια που μεγάλωσαν γενιές Πειραιωτών
Η ιστορία της εκπαίδευσης στον Πειραιά είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο και η ιστορία της σύγχρονης πόλης.
Πολύ πριν ο Πειραιάς αποκτήσει τη σημερινή του μορφή, πριν οι συνοικίες του γεμίσουν πολυκατοικίες και πριν τα μεγάλα δημόσια σχολικά συγκροτήματα γίνουν κομμάτι της καθημερινότητας, δεκάδες ιδιωτικά σχολεία, παρθεναγωγεία, λύκεια, οικοτροφεία και μικρά οικογενειακά εκπαιδευτήρια λειτουργούσαν στις γειτονιές του.
Κάποια εξελίχθηκαν σε θεσμούς και συνεχίζουν μέχρι σήμερα.
Άλλα έζησαν για λίγες μόνο δεκαετίες.
Και δεκάδες ακόμη εξαφανίστηκαν αφήνοντας πίσω τους μόνο παλιά απολυτήρια, ενδεικτικά, φωτογραφίες και αναμνήσεις παλαιών μαθητών.
Αν επιχειρήσει κανείς να συγκεντρώσει όλα αυτά τα ονόματα, ανακαλύπτει έναν διαφορετικό Πειραιά: μια πόλη γεμάτη σχολικές αυλές και μικρά ιδιωτικά εκπαιδευτήρια σχεδόν σε κάθε γειτονιά.
Η πρώτη ιδιωτική σχολή του νεότερου Πειραιά
Η αρχή φαίνεται πως έγινε σχεδόν ταυτόχρονα με τη δημιουργία της νεότερης πόλης.
Τον Νοέμβριο του 1836 ο λόγιος και δάσκαλος του Γένους Νεόφυτος Βάμβας ίδρυσε ιδιωτική σχολή στον Πειραιά.
Η σχολή είχε μάλιστα κοινωνικό χαρακτήρα, καθώς ο Βάμβας είχε ανακοινώσει ότι θα δεχόταν δωρεάν δέκα άπορους μαθητές, με τον Δήμο να αναλαμβάνει το ενοίκιο του κτιρίου.
Η λειτουργία της υπήρξε σύντομη. Την άνοιξη του 1837 ο Βάμβας διορίστηκε στο νεοσύστατο τότε Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Έμεινε όμως ως μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες προσπάθειες οργανωμένης ιδιωτικής εκπαίδευσης στην καινούργια πόλη του Πειραιά.
Η Jeanne d’Arc και η αρχή των μεγάλων σχολών
Το 1859 ιδρύθηκε στον Πειραιά η Ελληνογαλλική Σχολή Jeanne d’Arc, η οποία έμελλε να αποτελέσει έναν από τους μακροβιότερους εκπαιδευτικούς θεσμούς της πόλης.
Για περισσότερο από ενάμιση αιώνα το όνομα της σχολής συνδέθηκε με γενιές Πειραιωτών και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιπτώσεις αδιάλειπτης ιδιωτικής εκπαιδευτικής παρουσίας στην πόλη.
Καθώς ο Πειραιάς αναπτυσσόταν ραγδαία κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η ανάγκη για σχολεία αυξανόταν διαρκώς.
Μαζί με τα δημόσια σχολεία άρχισαν να εμφανίζονται όλο και περισσότερες ιδιωτικές πρωτοβουλίες.
Τα πρώτα παρθεναγωγεία και λύκεια
Το 1881 καταγράφεται το Παρθεναγωγείο της Ζωής Γκίκα.
Λίγα χρόνια αργότερα συναντάμε τα εκπαιδευτήρια των Αντωνάκη και Ζαφειροπούλου, τα οποία συγχωνεύθηκαν δημιουργώντας το Εμπορικόν Λύκειον Ζαφειροπούλου.
Την ίδια περίοδο αναφέρεται σχολείο του ιερέως Παΐση, το οποίο φαίνεται ότι είχε περίπου 70 μαθητές.
Στις πειραϊκές εκπαιδευτικές καταγραφές εμφανίζεται επίσης το Παρθεναγωγείο της Σοφίας Βαμβακάρη, που αργότερα συναντάται ως Ελληνικόν Κορασίον Εκπαιδευτήριον «Η Σοφία Βαμβακάρη», υπό τη διεύθυνση της Αθηνάς Ι. Φωσκόλου.
Ένα ακόμη όνομα που έχει σχεδόν ξεχαστεί είναι το Πειραϊκόν Λύκειον Γ. Μεταξά. Από αυτό φαίνεται ότι έχει διασωθεί ακόμη και φωτογραφικό υλικό, χωρίς όμως να έχει εξακριβωθεί με βεβαιότητα η ακριβής θέση του κτιρίου.
Το ιστορικό Λύκειον «Ο Πλάτων»
Το 1887 δημιουργήθηκε ένα από τα γνωστότερα ιδιωτικά σχολεία στην ιστορία του Πειραιά: το Λύκειον «Ο Πλάτων», του Ζήση Αγραφιώτη.
Αργότερα το σχολείο πέρασε στην οικογένεια Παπαϊωάννου και μετακινήθηκε σε διαφορετικά κτίρια της πόλης.
Τελικά εγκαταστάθηκε στην περιοχή της πλατείας Τερψιθέας, όπου το 1963 εγκαινιάστηκε το μεγάλο ιδιόκτητο σχολικό συγκρότημα.
Για πολλές δεκαετίες ο «Πλάτων» αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ιδιωτική εκπαίδευση στον Πειραιά.
Το σχολείο έκλεισε το 2002, ολοκληρώνοντας μια πορεία περίπου 115 ετών.
Το ίδιο το κτίριό του εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αποτελεί χαρακτηριστικό κομμάτι της Τερψιθέας και να ξυπνά αναμνήσεις σε χιλιάδες παλιούς μαθητές.
Saint-Paul: από το 1893 μέχρι σήμερα
Λίγα χρόνια μετά τον «Πλάτωνα», το 1893, ιδρύθηκε η Ελληνογαλλική Σχολή Saint-Paul.
Περισσότερα από 130 χρόνια αργότερα, η σχολή εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εκπαιδευτικούς οργανισμούς που συνδέονται με την ιστορία του Πειραιά.
Μαζί με τη Jeanne d’Arc αποτελούν δύο από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις σχολείων που πέρασαν από εντελώς διαφορετικές εποχές της πόλης και επέζησαν μέχρι τον 21ο αιώνα.
Τα Εκπαιδευτήρια Αδελφών Μπάρδη
Το 1898 εμφανίζονται τα Εκπαιδευτήρια Αδελφών Μπάρδη, με ιδρύτρια την Ευγενία Μπάρδη.
Το σχολείο φαίνεται ότι λειτούργησε περίπου μέχρι το 1950 και συνδέθηκε για πολλές δεκαετίες με την εκπαιδευτική ζωή της πόλης.
Η ύπαρξη σχολείων αυτού του τύπου αποκαλύπτει και κάτι που σήμερα έχουμε σχεδόν ξεχάσει: πολλά ιδιωτικά εκπαιδευτήρια δεν ήταν μεγάλοι οργανισμοί όπως τους αντιλαμβανόμαστε σήμερα, αλλά ουσιαστικά οικογενειακές εκπαιδευτικές επιχειρήσεις, με τον ιδρυτή ή την ιδρύτρια να δίνει στο σχολείο ακόμη και το όνομά του.
Η «Θεομήτωρ» του παλιού Πειραιά
Στις αρχές του 20ού αιώνα, περίπου το 1902, συναντάμε τα Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια «Θεομήτωρ» Αρρένων και Θηλέων της Δέσποινας Ι. Κατρανίδου.
Το σχολείο είχε παρουσία σε διαφορετικά σημεία της πόλης και αναφέρονται εγκαταστάσεις πίσω από το εργοστάσιο Ρετσίνα, στα Ταμπούρια κοντά στην Υπαπαντή, στον Καραβά και στα Καμίνια.
Πρόκειται για παλιό πειραϊκό εκπαιδευτήριο και δεν πρέπει να συγχέεται με άλλα μεταγενέστερα σχολεία που χρησιμοποίησαν την ίδια ονομασία.
Το «Δραγάτσειον» στην Τερψιθέα
Το 1903 ο Ιάκωβος Δραγάτσης ίδρυσε στην περιοχή της πλατείας Τερψιθέας το «Δραγάτσειον».
Το σχολείο παρέμεινε για ορισμένα χρόνια στον Πειραιά, πριν μεταφερθεί περίπου το 1910 στην Αθήνα.
Η Τερψιθέα, όπως αποδεικνύεται από τις καταγραφές, υπήρξε για δεκαετίες ένας από τους σημαντικότερους εκπαιδευτικούς πυρήνες της πόλης.
Παρθεναγωγεία σχεδόν σε κάθε γειτονιά
Ιδιαίτερα εντυπωσιακός είναι ο αριθμός των ιδιωτικών παρθεναγωγείων που λειτουργούσαν στον Πειραιά στις αρχές του 20ού αιώνα.
Στις παλιές καταγραφές συναντάμε μεταξύ άλλων:
το Παρθεναγωγείο Αικατερίνης Διαμαντοπούλου, στη λεωφόρο Σωκράτους,
το Παρθεναγωγείο Αδελφών Αθηνέλλη, στην Τερψιθέα,
το Παρθεναγωγείο Σταματίας Σερέτη,
το Παρθεναγωγείο Αδελφών Παπακώστα, που αρχικά βρισκόταν απέναντι από τον Άγιο Κωνσταντίνο και αργότερα μεταφέρθηκε στην Καραΐσκου,
καθώς και το Παρθεναγωγείο Άννης Ανεστοπούλου.
Η παρουσία τόσων σχολείων αποκλειστικά ή κυρίως για κορίτσια είναι χαρακτηριστική της κοινωνικής πραγματικότητας εκείνης της εποχής.
«Ο Σωκράτης», ο Ζορμπάς και η Ελληνογαλλική Σχολή Παρίση
Την ίδια περίοδο λειτουργούσε το Λύκειον μετά Οικοτροφείου του Φιλίππου Ι. Ζορμπά, καθηγητή μαθηματικών.
Απέναντι περίπου από το Δημοτικό Θέατρο συναντάμε το Λύκειον «Ο Σωκράτης» του Ιωάννη Τσέλιου.
Το 1916 καταγράφεται επίσης η Ελληνογαλλική Σχολή των αδελφών Κ. και Μ. Παρίση, στην περιοχή της Πραξιτέλους.
Ο «Ερμής» στο Πασαλιμάνι
Ήδη από τη δεκαετία του 1910 λειτουργούσε στην Ακτή Μουτσοπούλου το Πειραϊκόν Λύκειον «Ο Ερμής», του Όθωνα Ρέντζου.
Η παρουσία ενός ιδιωτικού λυκείου πάνω σχεδόν στο Πασαλιμάνι αποτελεί ακόμη μία ένδειξη του πόσο διαφορετικός ήταν τότε ο εκπαιδευτικός χάρτης της πόλης.
Το Λύκειον «Ελληνισμός»
Σημαντικό κεφάλαιο αποτέλεσε και το Λύκειον «Ελληνισμός», του μαθηματικού Κυριάκου Σταυριανού.
Η ιστορία του ξεκίνησε το 1912 και το σχολείο φαίνεται ότι παρέμεινε ενεργό μέχρι το 1987, συμπληρώνοντας περίπου 75 χρόνια παρουσίας.
Σήμερα το όνομα έχει σχεδόν ξεχαστεί, όμως για πολλές δεκαετίες υπήρξε σημαντικό μέρος της πειραϊκής ιδιωτικής εκπαίδευσης.
«Ο Άγιος Αρτέμιος» στην Πηγάδα
Στην πλατεία Πηγάδας λειτουργούσε το Δημοτικό – Νηπιαγωγείο «Ο Άγιος Αρτέμιος», της οικογένειας Αλεξόπουλου.
Ως πιθανή χρονιά ίδρυσης αναφέρεται το 1916, ενώ υπάρχουν στοιχεία ότι το σχολείο εξακολουθούσε να λειτουργεί ακόμη και στη δεκαετία του 1960.
Πρόκειται για μία από εκείνες τις μικρές σχολικές μονάδες που κάποτε ήταν πασίγνωστες στη γειτονιά τους, αλλά σήμερα ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξή τους.
Η εκπαιδευτική «έκρηξη» του Μεσοπολέμου
Η πραγματική έκρηξη των μικρών ιδιωτικών σχολείων σημειώθηκε κυρίως στις δεκαετίες του 1920 και του 1930.
Ο Πειραιάς ήταν τότε μια πόλη σε διαρκή πληθυσμιακή ανάπτυξη. Η έλευση των προσφύγων μετά το 1922, η βιομηχανική ανάπτυξη, το λιμάνι και οι συνεχώς διευρυνόμενες συνοικίες δημιούργησαν νέες ανάγκες.
Έτσι εμφανίστηκαν δεκάδες μικρά ιδιωτικά σχολεία.
Το «Παλλάδιον»
Στην περιοχή Ζαννή και Μακρυγιάννη λειτουργούσε το εκπαιδευτήριο «Παλλάδιον» της Ιφιγένειας Σούφλα.
Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα σχολείου που για τους ανθρώπους της εποχής αποτελούσε μια απολύτως αναγνωρίσιμη εκπαιδευτική μονάδα, αλλά σήμερα έχει σχεδόν χαθεί από τη συλλογική μνήμη της πόλης.
Δεκάδες σχολεία με το όνομα του ιδρυτή τους
Στον Μεσοπόλεμο καταγράφονται επίσης ιδιωτικά σχολεία:
της Τιτίκας Ψαρουδάκη,
της Μαρίας Παπαγεωργίου,
της Βασιλικής Οικονομοπούλου,
της Μαρίας Μαρελάκου,
της Ελένης Νοταρά,
της Ειρήνης Ανδρουλή,
της Ειρήνης Θειακάκη,
της Μοίρας Καραμοδούκη,
της Ελένης Κουντούρη,
της Ελένης Κοκκινάκη,
καθώς και το εκπαιδευτήριο της Σοφίας Στέλλιου και του Γ. Δαββέτα.
Τα ονόματα αυτά μπορεί σήμερα να μη σημαίνουν σχεδόν τίποτα στους περισσότερους Πειραιώτες. Κάποτε όμως βρίσκονταν πάνω σε σχολικές πινακίδες, απολυτήρια και ενδεικτικά εκατοντάδων παιδιών.
Πετράκη – Βαλσαμίδου: από το 1922 μέχρι σήμερα
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση της Μαρίκας Πετράκη – Βαλσαμίδου.
Η εκπαιδευτική δραστηριότητα ξεκίνησε στον Πειραιά το 1922, με το σχολείο να στεγάζεται αρχικά στην ευρύτερη περιοχή Πραξιτέλους και Ιπποδαμείας.
Η συγκεκριμένη ιστορία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η εκπαιδευτική παράδοση δεν χάθηκε.
Το σημερινό International School of Piraeus τοποθετεί τις απαρχές του στην πρωτοβουλία της Μαρίκας Πετράκη – Βαλσαμίδου το 1922.
Πρόκειται επομένως για μία εκπαιδευτική διαδρομή που έχει πλέον ξεπεράσει τον έναν αιώνα.
Το σχολείο του Νικολάου Μπουρούνη
Το 1922 ιδρύθηκε επίσης το Ιδιωτικό Δημοτικό Σχολείο του Νικολάου Δ. Μπουρούνη.
Αργότερα εμφανίζεται ως Ιδιωτικό Γυμνάσιο Αρρένων και Θηλέων Φ. Ν. Μπουρούνη, με έδρα στη λεωφόρο Γεωργίου Α΄.
Από το συγκεκριμένο σχολείο έχουν σωθεί ακόμη και ενδεικτικά μαθητών από τη δεκαετία του 1930.
Η Σχολή Μάρκου Αυγέρη στην Αγία Σοφία
Το ίδιο έτος, το 1922, καταγράφεται και η Σχολή Μάρκου Αυγέρη, στην πλατεία Αγίας Σοφίας.
Η παρουσία της δείχνει ότι τα ιδιωτικά σχολεία δεν συγκεντρώνονταν μόνο στο κέντρο και στην Τερψιθέα, αλλά απλώνονταν στις μεγαλύτερες εργατικές και λαϊκές συνοικίες του Πειραιά.
Στέγκας – Γκίκος
Το 1926 ιδρύθηκε το Ιδιωτικό Δημοτικό Σχολείο Στέγκα και Γκίκου.
Στη συνέχεια εξελίχθηκε και σε Γυμνάσιο, ενώ η ύπαρξή του επιβεβαιώνεται όχι μόνο μέσα από έντυπα τεκμήρια αλλά και από προφορικές μαρτυρίες παλιών μαθητών και εκπαιδευτικών.
Είναι ένα ακόμη όνομα που αξίζει να επιστρέψει στη μνήμη της πόλης.
Το Ιδιωτικό Εκπαιδευτήριο Καστέλλας
Στην Καστέλλα λειτουργούσε από τη δεκαετία του 1920 το Ιδιωτικό Δημοτικό Σχολείο Αρρένων και Θηλέων της Κωνσταντίνας Παπαδάκη.
Αργότερα εμφανίζεται ως Ιδιωτικόν Εκπαιδευτήριον Καστέλλας και ως Μικτόν Γυμνάσιον Καστέλλας, υπό τους αδελφούς Παπαδάκη.
Από τα σχολικά του έγγραφα σώζονται ακόμη μικρές λεπτομέρειες μιας άλλης εποχής, όπως αναφορές στον εμβολιασμό μαθητών κατά της ευλογιάς.
Το Λύκειον «Η Αθηνά»
Στην Τερψιθέα λειτουργούσε επίσης το Λύκειον «Η Αθηνά» του Αδαμαντίου Συρίγου.
Το σχολείο περιλάμβανε αρρεναγωγείο, παρθεναγωγείο αλλά και οικοτροφείο.
Αρχικά βρισκόταν στην περιοχή της Αγίου Κωνσταντίνου και αργότερα στην Καραΐσκου, πριν τελικά μεταφερθεί στην Αθήνα.
Το Ελληνογαλλικό Λύκειο Νέου Φαλήρου
Στο Νέο Φάληρο ιδρύθηκε το 1927 το Ελληνογαλλικόν Λύκειον, από τον Ευάγγελο Ι. Μάρκου και τον Σπυρίδωνα Γ. Μακρή.
Στην ίδια ευρύτερη εκπαιδευτική παράδοση συναντάμε και το Λύκειο «Ευαγγελισμός», που είχε ιδρυθεί ήδη από το 1914 από τον Ιωάννη Μάρκου στη Νεώσοικων και συνέχισε να λειτουργεί μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960.
Το Μιχαλοπούλειον της Καλλίπολης
Ένα από τα σχολεία που άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στη νεότερη ιστορία της πόλης ήταν το Μιχαλοπούλειον.
Το 1931 η Γιούλα Μιχαλοπούλου – Πλαφουτζή ίδρυσε στην Καλλίπολη ιδιωτικό δημοτικό σχολείο.
Αρχικά ονομαζόταν «Η Αγία Μαρίνα», εξαιτίας της γειτνίασής του με τον ομώνυμο ναό.
Αργότερα έγινε γνωστό ως Μιχαλοπούλειον και εξελίχθηκε σε εκπαιδευτικό οργανισμό με Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου και των βομβαρδισμών, οι εγκαταστάσεις του χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και ως καταφύγιο.
Το σχολείο παρέμεινε ενεργό για περισσότερες από οκτώ δεκαετίες και έκλεισε το 2015.
Για πολλούς κατοίκους της Καλλίπολης η ιστορία του αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της ίδιας της γειτονιάς.
Δαυράδου – Μπαχλιτζανάκη στην Καστέλλα
Στην Καστέλλα λειτούργησαν επίσης τα Εκπαιδευτήρια Δαυράδου – Μπαχλιτζανάκη.
Διέθεταν Νηπιαγωγείο και Δημοτικό στην περιοχή της Ακτής Κουντουριώτου, ενώ Γυμνάσιο και Λύκειο βρίσκονταν κοντά στην Καραΐσκου.
Μαζί με τα εκπαιδευτήρια Παπαδάκη αποδεικνύουν ότι η Καστέλλα είχε επί δεκαετίες σημαντική ιδιωτική σχολική δραστηριότητα.
«Ο Άγγελος» και «Η Αγία Παρασκευή»
Στην ίδια περιοχή συναντάμε το Ιδιωτικό Δημοτικό Σχολείο «Ο Άγγελος» της Γεωργίας Κ. Βυζαντίου.
Υπήρχε επίσης το εκπαιδευτήριο «Η Αγία Παρασκευή» της Μ. Ευδαίμονος.
Μικρά σχολεία όπως αυτά αποτελούσαν συχνά τη φυσική επιλογή των οικογενειών μιας συγκεκριμένης γειτονιάς.
«Υπαπαντή του Σωτήρος»
Το 1951 καταγράφεται το Ιδιωτικό Εκπαιδευτήριο «Υπαπαντή του Σωτήρος» της Βασιλικής Διαμαντή.
Την ίδια περίπου περίοδο λειτουργούσε το Ιδιωτικό Δημοτικό Σχολείο του Αντωνίου Γ. Μαργαρίτη, το οποίο αργότερα φαίνεται ότι μεταφέρθηκε προς το Κερατσίνι.
«Παντάνασσα»
Ένα ακόμη σχολείο που συναντάμε στη μεταπολεμική ιστορία της πόλης ήταν το Γυμνάσιο και Λύκειο «Παντάνασσα» του Παναγιώτη Ηλ. Παπαδογεώργη.
Το σχολείο άλλαξε περισσότερες από μία φορές διεύθυνση και καταγράφεται κατά περιόδους στην Ευπλοίας, την Καραΐσκου και τη Σαλαμινομάχων.
«Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος»
Περίπου στα μέσα της δεκαετίας του 1950 λειτουργούσε το εκπαιδευτήριο «Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος» της Βαρβάρας Αλευρομάγειρου – Μπελεσιώτη, στην περιοχή της Καλλίπολης.
Και δεκάδες ακόμη ονόματα
Οι διαθέσιμες παλιές καταγραφές περιλαμβάνουν και πολλά ακόμη σχολεία ή εκπαιδευτικούς οργανισμούς.
Ανάμεσα στα ονόματα που συναντώνται είναι:
Δούκα, Ευρυδίκης Αποστολίδου, Στυλιανού, Αρβανιτοπούλου, Βενιέρη, Φιλιππάτου, «Σύγχρονος Αγωγή», Ζ. Λαλαράκη – Ευαγγελίου, «Αδαμάντιος Κοραής», «Οι Τρεις Ιεράρχαι», Σπανάκου – Σιβρή, Ι. Ελευθερίου, Φ. Αθανασόπουλου, Αγγελικής Τζιχάλη, Αριάδνης Δουργούτη, Πελαγίας Κόκκορη, Μαρίας Καρρά, Γ. Κανελλοπούλου και Ν. Αθανασούλιου.
Στις προπολεμικές καταγραφές εμφανίζεται ακόμη σχολείο του Μιχαήλ Ν. Παπαδοδήμα, ενώ μεταγενέστερα στην ίδια ευρύτερη περιοχή συναντάμε τα Εκπαιδευτήρια Γ. Α. Πασχάλη.
Και πιθανότατα ο κατάλογος δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Η Εμπορική και Λογιστική Σχολή Παναγιωτοπούλου
Στην ιστορία της ιδιωτικής εκπαίδευσης του Πειραιά αξίζει να συμπεριληφθούν και σχολές επαγγελματικής κατάρτισης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η Εμπορική και Λογιστική Σχολή Παναγιωτοπούλου, που ιδρύθηκε το 1904 από τον Κωνσταντίνο Παναγιωτόπουλο.
Η σχολή στεγάστηκε σε διαφορετικά σημεία του κέντρου του Πειραιά και τελικά σε μεγάλο κτίριο στη Νοταρά και τη λεωφόρο Γεωργίου Α΄.
Προετοίμαζε νέους για τη λογιστική, το εμπόριο και τις επιχειρήσεις, δηλαδή ακριβώς τα επαγγέλματα που είχε ανάγκη μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη λιμενική και εμπορική πόλη.
Ο Κωνσταντίνος Παναγιωτόπουλος έγινε αργότερα καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.
Η μεταπολεμική περίοδος
Μετά τον πόλεμο ο χάρτης της ιδιωτικής εκπαίδευσης άρχισε σταδιακά να αλλάζει.
Πολλά από τα μικρά οικογενειακά εκπαιδευτήρια έκλεισαν.
Άλλα συγχωνεύθηκαν.
Παράλληλα άρχισαν να δημιουργούνται μεγαλύτεροι και περισσότερο οργανωμένοι εκπαιδευτικοί φορείς, αρκετοί από τους οποίους υπάρχουν μέχρι σήμερα.
Τα Εκπαιδευτήρια Λαμπίρη
Στο Νέο Φάληρο, η ιστορία των Εκπαιδευτηρίων Λαμπίρη ξεκίνησε το 1963, όταν η εκπαιδευτικός Μαρία Λαμπίρη ίδρυσε Δημοτικό Σχολείο.
Το 1994 προστέθηκαν Γυμνάσιο και Λύκειο, ενώ στις αρχές του 21ου αιώνα δημιουργήθηκε και μονάδα προσχολικής αγωγής.
Τα Εκπαιδευτήρια Λαμπίρη αποτελούν μία από τις χαρακτηριστικές περιπτώσεις μεταπολεμικών σχολείων που αναπτύχθηκαν και συνέχισαν την παρουσία τους στον ευρύτερο Πειραιά.
Ο Εκπαιδευτικός Οργανισμός «Θεμιστοκλής»
Ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη ιδιωτική εκπαίδευση του Πειραιά έχει και ο Εκπαιδευτικός Οργανισμός «Θεμιστοκλής».
Ο οργανισμός διαθέτει σήμερα διαφορετικές βαθμίδες εκπαίδευσης και αποτελεί ένα από τα γνωστότερα ιδιωτικά σχολεία της πόλης.
«Birds – Πουλιά» και «Παιδαγωγική»
Το 1976 δημιουργήθηκε το «Birds – Πουλιά», ενώ αργότερα αναπτύχθηκε και το Δημοτικό «Παιδαγωγική».
Σήμερα αποτελούν μια ενιαία εκπαιδευτική συνέχεια για την προσχολική και πρωτοβάθμια ηλικία.
«Πράξις & Πράξεις»
Στη νεότερη εκπαιδευτική ιστορία του Πειραιά προστέθηκαν και τα «Πράξις & Πράξεις».
Το ιδιωτικό Δημοτικό στον Πειραιά ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2005, αποτελώντας μία από τις νεότερες ιδιωτικές σχολικές παρουσίες στην πόλη.
Τα Εκπαιδευτήρια της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 άρχισαν να αναπτύσσονται και τα Εκπαιδευτήρια της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς.
Σταδιακά δημιουργήθηκαν διαφορετικές βαθμίδες εκπαίδευσης, με το Γυμνάσιο να ιδρύεται το 2012 και το Λύκειο το 2016.
Πρόκειται πλέον για μία από τις μεγαλύτερες οργανωμένες εκπαιδευτικές παρουσίες στον σύγχρονο Πειραιά.
Μια πόλη γεμάτη σχολικές αυλές
Όταν συγκεντρώσει κανείς όλα αυτά τα ονόματα, αντιλαμβάνεται ότι ο εκπαιδευτικός χάρτης του παλιού Πειραιά ήταν πολύ πυκνότερος από αυτόν που έχουμε σήμερα στο μυαλό μας.
Τερψιθέα, Πασαλιμάνι, Πηγάδα, Καστέλλα, Καλλίπολη, Αγία Σοφία, Καραβάς, Καμίνια, Ταμπούρια και Νέο Φάληρο είχαν τα δικά τους μικρά ιδιωτικά σχολεία.
Σε ορισμένα οικοδομικά τετράγωνα λειτουργούσαν περισσότερα από ένα.
Πολλά στεγάζονταν σε μεγάλα νεοκλασικά σπίτια.
Άλλα σε πιο απλές κατοικίες, οι οποίες είχαν διαμορφωθεί για να φιλοξενούν αίθουσες διδασκαλίας.
Οι αυλές τους δεν ήταν απαραίτητα μεγάλες.
Οι μαθητές τους μπορεί να ήταν λίγες δεκάδες.
Κι όμως, μέσα από αυτά τα σχολεία πέρασαν χιλιάδες παιδιά του Πειραιά.
Τα κτίρια χάθηκαν, τα απολυτήρια έμειναν
Η μεγαλύτερη δυσκολία στην έρευνα είναι ότι πολλά από τα σχολεία αυτά δεν άφησαν οργανωμένα αρχεία.
Τα κτίριά τους άλλαξαν χρήση ή κατεδαφίστηκαν.
Οι ιδιοκτήτες και οι εκπαιδευτικοί έφυγαν από τη ζωή.
Οι πινακίδες εξαφανίστηκαν.
Και έτσι σήμερα οι πληροφορίες συχνά προέρχονται από ένα τυχαίο απολυτήριο, ένα ενδεικτικό, μια παλιά φωτογραφία, μια διαφημιστική καταχώριση ή τη μαρτυρία κάποιου ηλικιωμένου Πειραιώτη.
Γι’ αυτό και η καταγραφή τους έχει ξεχωριστή αξία.
Από τον Βάμβα του 1836 στα σημερινά σχολεία
Από την ιδιωτική σχολή του Νεόφυτου Βάμβα το 1836 μέχρι τα σύγχρονα εκπαιδευτήρια του Πειραιά μεσολαβούν σχεδόν δύο αιώνες.
Μέσα σε αυτό το διάστημα η πόλη άλλαξε πολλές φορές.
Από μικρός οικισμός έγινε βιομηχανικό και ναυτιλιακό κέντρο.
Γνώρισε πολέμους, προσφυγιά, βομβαρδισμούς, ανοικοδόμηση και τεράστια πληθυσμιακή ανάπτυξη.
Τα σχολεία άλλαξαν μαζί της.
Κάποια άντεξαν περισσότερο από έναν αιώνα.
Κάποια έκλεισαν χωρίς να αφήσουν παρά ελάχιστα ίχνη.
Άλλα συνεχίζουν μέχρι σήμερα, κουβαλώντας μια εκπαιδευτική ιστορία πολλών γενεών.
Η ιστορία των ιδιωτικών σχολείων του Πειραιά δεν είναι λοιπόν μόνο εκπαιδευτική ιστορία.
Είναι κοινωνική ιστορία της ίδιας της πόλης.
Μέσα από αυτά μπορεί κανείς να δει πού κατοικούσαν οι οικογένειες, πώς αναπτύσσονταν οι συνοικίες, πώς άλλαζε η θέση της γυναίκας στην κοινωνία, πώς εξελισσόταν η μεσαία τάξη και πώς οι Πειραιώτες αντιλαμβάνονταν τη μόρφωση των παιδιών τους.
Και πιθανότατα υπάρχουν ακόμη δεκάδες ονόματα που περιμένουν να ξαναβγούν στο φως.
Γιατί κάποτε, πίσω από πολλές από τις σημερινές πολυκατοικίες του Πειραιά, υπήρχε μια σχολική αυλή.
Και μέσα σε αυτήν ακούγονταν κουδούνια, παιδικές φωνές και τα βήματα γενεών Πειραιωτών που σήμερα αποτελούν μέρος της ιστορίας της πόλης.
