Κάποτε από τον Πειραιά μπορούσε κανείς να πάρει απευθείας λεωφορείο για τη Βουλιαγμένη, τη Βάρκιζα, τη Βούλα, την Αγία Παρασκευή, ακόμη και για την Πεντέλη.
Το λεωφορειακό δίκτυο της πόλης ήταν πολύ διαφορετικό από το σημερινό. Μεγάλες ακτινικές γραμμές ξεκινούσαν από τον Πειραιά και διέσχιζαν σχεδόν ολόκληρο το λεκανοπέδιο, χωρίς την ανάγκη μετεπιβίβασης.
Με τα χρόνια όμως το σύστημα άλλαξε.
Και εδώ χρειάζεται μία διόρθωση σε σχέση με όσα είχαμε γράψει παλαιότερα: οι περισσότερες από αυτές τις γραμμές δεν καταργήθηκαν εξαιτίας του Μετρό και του Τραμ.
Άλλες άλλαξαν αριθμό, άλλες χωρίστηκαν σε δύο μικρότερες, άλλες μετατράπηκαν σε τοπικές γραμμές, άλλες απορροφήθηκαν από νέους «κορμούς» και ορισμένες έγιναν ακόμη και… τρόλεϊ.
Με τη βοήθεια παλαιών καταγραφών, ανακοινώσεων και των πολύτιμων αρχείων των φίλων των αστικών συγκοινωνιών, επιχειρούμε να ακολουθήσουμε την ιστορία τους.
Η μεγάλη αλλαγή του 1981
Ένα πρώτο ορόσημο ήταν το 1981, όταν εφαρμόστηκε νέο σύστημα αρίθμησης των λεωφορειακών γραμμών της ΕΑΣ.
Πολλές ιστορικές γραμμές του Πειραιά δεν άλλαξαν ουσιαστικά διαδρομή εκείνη τη στιγμή· άλλαξαν όμως αριθμό.
Χαρακτηριστικά:
- 26 Πειραιάς – Αμφιθέα – Νέα Σμύρνη → 130 Πειραιάς – Νέα Σμύρνη
- 27 Πειραιάς – Κηφισιά – Δροσιά → 518 Πειραιάς – Δροσιά
- 28/175 Πειραιάς – Αγ. Ανάργυροι – Αγ. Παρασκευή → 420 Πειραιάς – Αγ. Παρασκευή
- 70 Πειραιάς – Ομόνοια → 049 Πειραιάς – Αθήνα
- 74 Δημαρχείο – Υπαπαντή → 908 Πειραιάς – Υπαπαντή
- 76 Πειραιάς – Παλαιά Κοκκινιά → 907 Πειραιάς – Παλαιά Κοκκινιά
- 77 Ηλεκτρικός Σταθμός – Καλλίπολη – Αγ. Νείλος → 906 Πειραιάς – Καλλίπολη
- 78/158 Χατζηκυριάκειο – Φρεαττύδα → 904
- 79/125 Πειραιάς – Γλυφάδα – Πυρνάρι → 124
- 80/162 Πειραιάς – Καλλιθέα – Δάφνη → 218
- 81 Πειραιάς – Ελευσίνα → 845
- 91 Πειραιάς – Βουλιαγμένη → 113
- 125 Πειραιάς – Άνω Βούλα → 109
- 126 Πειραιάς – Σούρμενα – Τερψιθέα → 205
- 127/178 Πειραιάς – Κορυδαλλός – Αγία Βαρβάρα → 830
Έτσι, πολλές γραμμές που οι παλαιότεροι Πειραιώτες θυμούνται με έναν αριθμό συνέχισαν για χρόνια με διαφορετικό.
050 Πειραιάς – Αθήνα Β΄
Η 050 αποτελούσε παραλλαγή της βασικής σύνδεσης Πειραιά – Αθήνας και συνδεόταν με την εξυπηρέτηση της Λαχαναγοράς και των νυχτερινών ή πολύ πρωινών μετακινήσεων.
Η γραμμή συναντάται ακόμη σε καταγραφές στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα ασφαλής πρωτογενής πηγή που να δίνει την ακριβή ημερομηνία της τελευταίας ημέρας λειτουργίας της.
Επομένως, ασφαλέστερο είναι να πούμε ότι εξαφανίστηκε κατά την αναδιοργάνωση των γραμμών των αρχών της δεκαετίας του 1990, χωρίς να αποδώσουμε αυθαίρετα συγκεκριμένη ημερομηνία.
420 Πειραιάς – Αγία Παρασκευή
Η περίπτωση της 420 είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα γραμμής που ουσιαστικά δεν καταργήθηκε αλλά κόπηκε στα δύο.
Η μεγάλη γραμμή συνέδεε απευθείας τον Πειραιά με την Αγία Παρασκευή μέσω Αγίων Αναργύρων.
Με την εφαρμογή του νέου συστήματος κορμών και τοπικών γραμμών στα μέσα της δεκαετίας του 1990 χωρίστηκε στις:
420 Πειραιάς – Άγιοι Ανάργυροι
και
421 Άγιοι Ανάργυροι – Αγία Παρασκευή.
Οι δύο αυτές γραμμές εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα. Η σύγχρονη καταγραφή του δικτύου εξακολουθεί να εμφανίζει την 420 ως «Πειραιάς – Άγιοι Ανάργυροι» και την 421 ως «Άγιοι Ανάργυροι – Αγία Παρασκευή».
Άρα, ο παλιός επιβάτης που έκανε ολόκληρη τη διαδρομή με ένα λεωφορείο πρέπει πλέον να κάνει μετεπιβίβαση.
450 Δέλτα Φαλήρου – Χαλάνδρι
Η 450 είχε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορία.
Δημιουργήθηκε το 1989, όταν καταργήθηκαν οι μεγάλες απευθείας γραμμές 413/438 από τον Πειραιά προς Νέα και Παλαιά Πεντέλη.
Το παλιό ταξίδι χωρίστηκε ουσιαστικά σε τμήματα, με τις:
450 Δέλτα Φαλήρου – Χαλάνδρι
και
451 Χαλάνδρι – Νέα και Παλαιά Πεντέλη.
Το 2002 η αφετηρία της 450 μεταφέρθηκε στο Τροκαντερό λόγω των έργων στην περιοχή του Φαλήρου και της κατασκευής του Τραμ. Το 2007 μεταφέρθηκε ξανά στις Τζιτζιφιές.
Τελικά, την 1η Απριλίου 2008, η 450 καταργήθηκε ως λεωφορειακή γραμμή.
Όμως δεν εξαφανίστηκε.
Μετατράπηκε στο τρόλεϊ 10 Τζιτζιφιές – Χαλάνδρι, το οποίο ακολούθησε ουσιαστικά τη διαδρομή και τις στάσεις της παλιάς 450.
019 Πειραιάς – Ανατολικός Αερολιμένας
Η 019 συνέδεε τον Πειραιά με τον Ανατολικό Αερολιμένα του Ελληνικού.
Το τέλος της ήταν αναπόφευκτα συνδεδεμένο με τη μεγάλη αλλαγή του 2001, όταν έκλεισε ο αερολιμένας του Ελληνικού και μεταφέρθηκε η εμπορική αεροπορική κίνηση στο «Ελευθέριος Βενιζέλος».
Την ίδια περίοδο εμφανίστηκε η νέα express αεροδρομιακή σύνδεση Ε96 Πειραιάς – Αερολιμένας Αθηνών, πρόγονος της σημερινής Χ96.
Η ακριβής τελευταία ημέρα λειτουργίας της 019 δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημη απόφαση που έχουμε εντοπίσει, επομένως είναι προτιμότερο να τη συνδέουμε γενικά με το κλείσιμο του Ελληνικού το 2001.
101 Πειραιάς – Ανατολικός Αερολιμένας
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις.
Η γραμμή είχε ξεκινήσει πολύ παλαιότερα, ως 185, και από το 1969 συνέδεε τον Πειραιά με το αεροδρόμιο του Ελληνικού.
Με το νέο σύστημα αρίθμησης έγινε 101.
Όταν έκλεισε το αεροδρόμιο του Ελληνικού το 2001, η 101 δεν καταργήθηκε αλλά έχασε τον αεροδρομιακό της χαρακτήρα και συνέχισε προς την περιοχή του Ελληνικού και των Σουρμένων.
Η οριστική αποχώρησή της από τον Πειραιά ήρθε το 2013.
Με την επέκταση της Γραμμής 2 του Μετρό προς τα νότια προάστια, η διαδρομή άλλαξε και η γραμμή έγινε:
101 Ελληνικό – Άλιμος.
Ο στόχος ήταν πλέον να λειτουργεί ως τοπική και τροφοδοτική γραμμή προς τον σταθμό Μετρό «Άλιμος».
Εδώ λοιπόν έχουμε πράγματι μία περίπτωση όπου η επέκταση του Μετρό οδήγησε άμεσα στην κατάργηση του πειραϊκού τμήματος μιας γραμμής.
109 Πειραιάς – Βούλα
Η 109 ήταν μία ακόμη από τις μεγάλες γραμμές που συνέδεαν απευθείας τον Πειραιά με τα νότια προάστια.
Το 1994, με την εφαρμογή του συστήματος κορμών, η γραμμή κόπηκε στη Γλυφάδα και πήρε τον αριθμό 110.
Η επιλογή αυτή είναι χαρακτηριστική της νέας φιλοσοφίας των συγκοινωνιών εκείνης της εποχής: αντί για πολλές μεγάλες ακτινικές γραμμές που ξεκινούσαν από Πειραιά ή Αθήνα, δημιουργούνταν ισχυρότεροι κορμοί και μικρότερες τοπικές γραμμές.
Αργότερα ο αριθμός 109 χρησιμοποιήθηκε εκ νέου για τελείως διαφορετική γραμμή στα νότια προάστια.
Άρα το σημερινό ή μεταγενέστερο 109 δεν αποτελεί συνέχεια της παλιάς 109 Πειραιάς – Βούλα.
113 Πειραιάς – Βουλιαγμένη Α΄
Η 113 ήταν η συνέχεια της παλαιότερης γραμμής 91 Πειραιάς – Βουλιαγμένη μετά την επαναρίθμηση του 1981.
Ήταν μία από τις χαρακτηριστικές μακρινές συνδέσεις της πόλης με την αθηναϊκή Ριβιέρα.
Η απευθείας διαδρομή από τον Πειραιά χάθηκε με την αναδιάρθρωση των συγκοινωνιών των νοτίων προαστίων το 1994, όταν οι μετακινήσεις άρχισαν να οργανώνονται γύρω από τους νέους κορμούς και τα τοπικά της Γλυφάδας.
114 Πειραιάς – Βουλιαγμένη Β΄
Ανάλογη τύχη είχε και η 114.
Δεν εξαφανίστηκε απλώς από τον χάρτη, αλλά έπαψε να ξεκινά από τον Πειραιά και μετατράπηκε σε τοπική γραμμή των νοτίων προαστίων, με σύνδεση Γλυφάδας – Καβουρίου – Βουλιαγμένης.
Και εδώ το κομβικό έτος είναι το 1994.
124 Πειραιάς – Αγία Τριάδα
Η 124 παρουσιάζει μία ακόμη ενδιαφέρουσα περίπτωση.
Το 1984 έγινε μία πρώτη απόπειρα κατάργησής της, μαζί με την 205, στο πλαίσιο ενός πειράματος δημιουργίας κυκλικών τοπικών γραμμών.
Το πείραμα δεν πέτυχε και οι γραμμές επανήλθαν.
Δέκα χρόνια αργότερα όμως, το 1994, η 124 έχασε οριστικά το τμήμα μέχρι τον Πειραιά και έγινε τοπική γραμμή των νοτίων προαστίων.
Η σημερινή 124 εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά δεν φτάνει πλέον στον Πειραιά.
130 Πειραιάς – Νέα Σμύρνη: η γραμμή που ΔΕΝ καταργήθηκε
Εδώ χρειάζεται να διορθώσουμε το παλιό μας άρθρο.
Η 130 Πειραιάς – Νέα Σμύρνη δεν είναι παλιά καταργημένη γραμμή.
Προέρχεται από την παλιά γραμμή 26 Πειραιάς – Αμφιθέα – Νέα Σμύρνη, η οποία πήρε τον αριθμό 130 το 1981.
Και, σε αντίθεση με πολλές από τις υπόλοιπες γραμμές του αφιερώματος, εξακολουθεί να λειτουργεί.
Μάλιστα ο ίδιος ο ΟΑΣΑ την καταγράφει σε ανακοινώσεις του ακόμη και το 2026, με κατεύθυνση από και προς τον Πειραιά.
Επομένως η 130 πρέπει να αφαιρεθεί από τον κατάλογο των «χαμένων» γραμμών.
149 Πειραιάς – Βάρκιζα
Η 149 ήταν μία ακόμη εντυπωσιακά μεγάλη διαδρομή: από τον Πειραιά μέχρι τη Βάρκιζα.
Διατηρήθηκε σε αυτή τη μορφή μέχρι το 1994.
Με την εφαρμογή του νέου συστήματος καταργήθηκε το τμήμα μέχρι τον Πειραιά και δημιουργήθηκε η τοπική:
149 Γλυφάδα – Βάρκιζα – Βουλιαγμένη.
Δημιουργήθηκε παράλληλα και η αντίρροπη 171. Η 171 δεν μακροημέρευσε, ενώ η 149 συνέχισε να εξελίσσεται ως γραμμή των νοτίων προαστίων.
Άρα και εδώ έχουμε τοπικοποίηση, όχι πλήρη εξαφάνιση.
160 Πειραιάς – Τερψιθέα Γλυφάδας
Η παλιά 160 συνέδεε τον Πειραιά με την Τερψιθέα.
Με τις διαδοχικές αναδιαρθρώσεις των νοτίων προαστίων έχασε την αρχική της μορφή και μετατράπηκε αργότερα σε γραμμή Τερψιθέα – Άλιμος.
Η τοπική αυτή 160 καταργήθηκε το 2007, όταν η εξυπηρέτησή της ενσωματώθηκε σε άλλες γραμμές του δικτύου, μεταξύ των οποίων και η Β1.
Άρα το «Πειραιάς – Τερψιθέα» είχε ήδη πάψει να υφίσταται πολύ νωρίτερα από την τελική κατάργηση του αριθμού.
191 Πειραιάς – Νέα και Παλαιά Πεντέλη
Ίσως η πιο εντυπωσιακή από όλες.
Κάποτε υπήρχε απευθείας λεωφορείο από τον Πειραιά μέχρι την Πεντέλη.
Η σύνδεση είχε ακόμη παλαιότερες ρίζες στην 48Α Πειραιάς – Βριλήσσια και αργότερα επεκτάθηκε προς την Πεντέλη.
Τη δεκαετία του 1970 εμφανίζεται ως:
191 Πειραιάς – Νέα και Παλαιά Πεντέλη.
Το 1981, με τη νέα αρίθμηση, η 191 χωρίστηκε στις:
413 Πειραιάς – Νέα & Παλαιά Πεντέλη Α΄
και
438 Πειραιάς – Νέα & Παλαιά Πεντέλη Β΄ μέσω ΠΙΚΠΑ.
Το 1989 καταργήθηκε πλέον η απευθείας σύνδεση.
Στη θέση της δημιουργήθηκαν η 450 Δέλτα Φαλήρου – Χαλάνδρι και η 451 Χαλάνδρι – Νέα & Παλαιά Πεντέλη.
Έτσι έκλεισε ένα μεγάλο κεφάλαιο, κατά το οποίο ο Πειραιώτης μπορούσε να φτάσει μέχρι την Πεντέλη χωρίς αλλαγή λεωφορείου.
205 Πειραιάς – Σούρμενα
Η 205 είχε ξεκινήσει παλαιότερα ως 126 Πειραιάς – Γλυφάδα – Σούρμενα – Τερψιθέα.
Το 1981 έγινε 205 Πειραιάς – Σούρμενα.
Το 1984 καταργήθηκε για σύντομο διάστημα στο πλαίσιο της πρώτης αποτυχημένης προσπάθειας δημιουργίας κορμών και τοπικών, αλλά επανήλθε.
Το 1994 έγινε οριστικά τοπική:
205 Γλυφάδα – Σούρμενα – Τερψιθέα.
Η 205 εξακολουθεί μάλιστα να λειτουργεί με αυτή περίπου τη φιλοσοφία μέχρι σήμερα.
Επομένως, δεν καταργήθηκε η 205 ως αριθμός· καταργήθηκε η σύνδεσή της με τον Πειραιά.
801 Πειραιάς – Παλάσκα
Μία γραμμή που έλειπε από την παλιότερη καταγραφή μας.
Η 801 Πειραιάς – Παλάσκα καταργήθηκε στις 23 Ιουλίου 2011.
Η αιτιολογία ήταν σαφής: υπήρχε μεγάλη επικάλυψη με την ενισχυμένη 845 Πειραιάς – Ελευσίνα και με άλλες γραμμές του δικτύου.
802 Πειραιάς – Δάσος Α΄
Η 802 συνέδεε τον Πειραιά με το Δάσος Χαϊδαρίου μέσω Λεωφόρου Αθηνών.
Καταργήθηκε στις 23 Ιουλίου 2011.
Ο λόγος που αναφερόταν ήταν η επικάλυψη της διαδρομής της από την ενισχυμένη 845 και άλλες γραμμές του δικτύου.
803 Πειραιάς – Δάσος Β΄
Άλλη μία γραμμή που αξίζει να προστεθεί στο αρχικό μας αφιέρωμα.
Η 803 Πειραιάς – Δάσος Β΄ μέσω Ιεράς Οδού καταργήθηκε την ίδια ημέρα με τις 801, 802 και 804:
23 Ιουλίου 2011.
Και εδώ η επίσημη λογική της αναδιάρθρωσης ήταν η επικάλυψη από την 845 και άλλες γραμμές.
804 Πειραιάς – Δαφνί
Η 804 είχε επίσης πολύχρονη παρουσία στο δυτικό κομμάτι του δικτύου.
Καταργήθηκε στις 23 Ιουλίου 2011, μαζί με τις 801, 802 και 803.
Η αιτιολογία ήταν και πάλι η επικάλυψή της με την ενισχυμένη 845 και άλλες γραμμές.
Η 23η Ιουλίου 2011 επομένως αποτελεί μία μικρή αλλά σημαντική ημερομηνία στην ιστορία των λεωφορείων του Πειραιά: μέσα σε μία ημέρα χάθηκαν αρκετές από τις παραδοσιακές συνδέσεις του με το Χαϊδάρι και τη δυτική Αθήνα.
849 Πειραιάς – Λιπάσματα
Η 849 είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη ότι «κατάργηση λεωφορείου» δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια της συγκοινωνιακής σύνδεσης.
Η γραμμή είχε πολύ βαθιές ιστορικές ρίζες στη σύνδεση του Πειραιά με τη Δραπετσώνα και την περιοχή των Λιπασμάτων.
Το 1981 πήρε τον αριθμό 849 Πειραιάς – Λιπάσματα.
Το 1987, στο πλαίσιο επέκτασης του δικτύου τρόλεϊ στον Πειραιά, η 849 «τρολεϊοποιήθηκε».
Συνενώθηκε με την υπάρχουσα γραμμή τρόλεϊ της Καστέλλας και σχημάτισε τη νέα:
20 Νέο Φάληρο – Καστέλλα – Δραπετσώνα.
Την ίδια περίοδο αντίστοιχη τύχη είχαν και άλλες πολύ σημαντικές γραμμές του Πειραιά:
- η 835 Πειραιάς – Αγία Άννα έγινε τρόλεϊ 16
- η 848 Πειραιάς – Αγ. Γεώργιος έγινε τρόλεϊ 17.
901 Πειραιάς – Προφήτης Ηλίας
Η 901 ήταν μία από τις καθαρά τοπικές γραμμές του Πειραιά.
Για αυτήν δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής ασφαλής επίσημη ανακοίνωση που να προσδιορίζει την ακριβή ημέρα κατάργησης.
Οι ιστορικές καταγραφές δείχνουν ότι πιθανότατα η εξυπηρέτησή της απορροφήθηκε ή συνδυάστηκε με άλλες πειραϊκές γραμμές, καθώς το τοπικό δίκτυο αναδιοργανωνόταν στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990.
Επομένως εδώ προτιμούμε να μην αναφέρουμε μία συγκεκριμένη ημερομηνία ως βεβαιωμένη μέχρι να εντοπιστεί η σχετική απόφαση.
905 Πειραιάς – Φρεαττύδα – Χατζηκυριάκειο
Η ιστορία της 905 είναι ακόμη πιο περίπλοκη.
Η γραμμή υπήρξε με διαφορετικές μορφές, ενώ καταγράφεται συγκεκριμένη μεταβολή της στις 31 Μαΐου 1998, όταν εμφανίζεται ως «905 Πειραιάς – Φρεαττύδα – Χατζηκυριάκειο».
Υπάρχουν μεταγενέστερες μαρτυρίες ότι επιχειρήθηκε η εξυπηρέτηση της στενής παραλιακής διαδρομής ακόμη και με μικρότερα λεωφορεία.
Ένα από τα πρακτικά προβλήματα που αναφέρονται ήταν η δυσκολία διέλευσης στην Πειραϊκή και ειδικά στην Ακτή Θεμιστοκλέους εξαιτίας των σταθμευμένων αυτοκινήτων.
Ωστόσο αυτό αποτελεί μαρτυρία και όχι τεκμηριωμένη επίσημη αιτιολογία κατάργησης.
Μέχρι να βρεθεί η σχετική απόφαση του ΟΑΣΑ, δεν θα δώσουμε αυθαίρετα ακριβή ημερομηνία οριστικής κατάργησης.
907 Πειραιάς – Παλαιά Κοκκινιά
Η 907 προήλθε από την παλιά 76 Πειραιάς – Παλαιά Κοκκινιά με την επαναρίθμηση του 1981.
Η γραμμή συνέχισε να εμφανίζεται σε μεταβολές του δικτύου μέχρι και τη δεκαετία του 1990 — υπάρχει μάλιστα καταγραφή της τον Μάιο του 1999.
Η σταδιακή αναδιοργάνωση των αφετηριών και των τοπικών γραμμών του Πειραιά φαίνεται ότι οδήγησε τελικά στην κατάργησή της.
Και εδώ όμως αποφεύγουμε να δώσουμε συγκεκριμένη ημερομηνία χωρίς την επίσημη απόφαση.
908 Πειραιάς – Υπαπαντή
Η 908 είχε προέλθει από την παλιά τοπική γραμμή 74 Δημαρχείο – Υπαπαντή.
Με την επαναρίθμηση του 1981 έγινε:
908 Πειραιάς – Υπαπαντή.
Η γραμμή δεν έζησε για πολλά ακόμη χρόνια.
Η εξυπηρέτηση της περιοχής ενσωματώθηκε σταδιακά σε μεγαλύτερες γραμμές της πόλης, ενώ η 848 προς τον Αγ. Γεώργιο ανέλαβε σημαντικό μέρος της κίνησης.
Το 1987 η 848 μετατράπηκε με τη σειρά της στο τρόλεϊ 17.
Για την 908 δεν έχει εντοπιστεί ασφαλής ακριβής ημερομηνία παύσης, επομένως το πιθανότερο διάστημα τοποθετείται μεταξύ 1981 και 1987.
Η πραγματική «επανάσταση» δεν ήταν το Τραμ αλλά οι κορμοί
Κοιτάζοντας συγκεντρωτικά τις παραπάνω γραμμές, προκύπτει μία διαφορετική εικόνα από αυτήν που συχνά έχουμε στο μυαλό μας.
Το μεγάλο «ξήλωμα» των μακρινών λεωφορειακών γραμμών του Πειραιά δεν έγινε με την άφιξη του Τραμ το 2004 ούτε με το Μετρό.
Η μεγαλύτερη αλλαγή είχε ήδη συντελεστεί περίπου μία δεκαετία νωρίτερα.
Το 1994–1995, με την εφαρμογή του συστήματος κορμών και τοπικών γραμμών, πολλές απευθείας συνδέσεις από Πειραιά καταργήθηκαν.
Η φιλοσοφία άλλαξε.
Αντί να υπάρχει ένα λεωφορείο που να πραγματοποιεί τεράστια διαδρομή, για παράδειγμα:
Πειραιάς – Βάρκιζα
ή
Πειραιάς – Αγία Παρασκευή,
η διαδρομή χωριζόταν σε δύο ή περισσότερα τμήματα και ο επιβάτης έπρεπε να αλλάξει λεωφορείο.
Η Γλυφάδα εξελίχθηκε σε βασικό σημείο μετεπιβίβασης για τα νότια προάστια.
Έτσι εξηγείται η τύχη των 109, 113, 114, 124, 149 και 205.
Αντίστοιχα, η 420 Πειραιάς – Αγία Παρασκευή χωρίστηκε σε 420 και 421.
Το Τραμ και το Μετρό τι πραγματικά άλλαξαν;
Το Τραμ επηρέασε πράγματι το δίκτυο, αλλά όχι στον βαθμό που ίσως πιστεύουμε.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η 450, της οποίας η αφετηρία μετακινήθηκε το 2002 εξαιτίας και των έργων κατασκευής του Τραμ στο Φάληρο.
Η ίδια η 450 όμως δεν καταργήθηκε λόγω Τραμ: το 2008 μετατράπηκε σε τρόλεϊ 10.
Το Μετρό επηρέασε πιο ξεκάθαρα ορισμένες γραμμές σε μεταγενέστερες αναδιαρθρώσεις.
Χαρακτηριστικότερο πειραϊκό παράδειγμα είναι η 101, η οποία το 2013 έπαψε να φτάνει στον Πειραιά και μετατράπηκε σε τοπική γραμμή Ελληνικού – Αλίμου, ώστε να τροφοδοτεί και τον νέο σταθμό Μετρό «Άλιμος».
Από τον Πειραιά σε ολόκληρη την Αττική
Οι παλιές γραμμές αποκαλύπτουν κάτι ακόμη για τον ρόλο που είχε κάποτε ο Πειραιάς στο συγκοινωνιακό δίκτυο της πρωτεύουσας.
Από την πόλη ξεκινούσαν απευθείας λεωφορεία για:
Πεντέλη, Αγία Παρασκευή, Κηφισιά, Δροσιά, Βουλιαγμένη, Βούλα, Βάρκιζα, Γλυφάδα, Σούρμενα, Τερψιθέα, Χαϊδάρι, Δαφνί, Ελευσίνα και αεροδρόμιο Ελληνικού.
Σήμερα η φιλοσοφία είναι διαφορετική.
Μετρό, ΗΣΑΠ, Τραμ, προαστιακός και οι βασικοί λεωφορειακοί άξονες έχουν αναλάβει μεγάλο μέρος των μακρινών μετακινήσεων, ενώ τα λεωφορεία χρησιμοποιούνται περισσότερο για τοπική εξυπηρέτηση και τροφοδοσία των μέσων σταθερής τροχιάς.
Για όσους όμως θυμούνται τον παλιό Πειραιά, οι αριθμοί 109, 113, 149, 191, 205, 420, 849, 905 ή 908 δεν ήταν απλώς αριθμοί στην προμετωπίδα ενός λεωφορείου.
Ήταν ένας διαφορετικός συγκοινωνιακός χάρτης της πόλης.
Και μία εποχή στην οποία μπορούσες να ανέβεις σε ένα λεωφορείο στον Πειραιά και, αρκετή ώρα αργότερα, να κατέβεις… μέχρι και στην Πεντέλη.
