Υπήρξε μια εποχή που ο Δήμος Πειραιά μπήκε κυριολεκτικά στην ακτοπλοΐα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και επί δημαρχίας Στέλιου Λογοθέτη, ο Δήμος επιχείρησε ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο: να συνδέσει απευθείας τον Πειραιά με τη Σαλαμίνα χρησιμοποιώντας ένα ταχύτατο ιπτάμενο δελφίνι σοβιετικής κατασκευής.
Ήταν ένα εγχείρημα που σήμερα έχει σχεδόν ξεχαστεί, όμως σύγχρονες με την εποχή διεθνείς ναυτιλιακές πηγές επιβεβαιώνουν ότι τον Απρίλιο του 1994 ο Δήμος Πειραιά εγκαινίασε δική του ταχεία θαλάσσια συγκοινωνία προς τη Σαλαμίνα.
Για ένα σύντομο διάστημα, λοιπόν, ο Δήμος της μεγαλύτερης λιμενικής πόλης της χώρας έγινε –τουλάχιστον στην πράξη– και… εφοπλιστής.
Απρίλιος 1994: Ο Δήμος μπαίνει στη θάλασσα
Το σημαντικότερο ντοκουμέντο για την ιστορία προέρχεται από το Fast Ferry International του Σεπτεμβρίου 1994 και διασώζεται στο αρχείο του International Hydrofoil Society.
Το δημοσίευμα έχει μάλιστα ξεχωριστή ενότητα με τίτλο «Municipality of Piraeus».
Σύμφωνα με αυτό, τον Απρίλιο του 1994 ο Δήμος Πειραιά εισήγαγε «τη δική του υπηρεσία ταχύπλοου ferry», με στόχο την αντιμετώπιση της χρόνιας κυκλοφοριακής συμφόρησης της πόλης.
Για την εξυπηρέτηση της γραμμής ναυλώθηκε ένα υδροπτέρυγο τύπου Meteor από τη Nattem Passenger Lines, το οποίο μπήκε στη σύνδεση Πειραιάς – Σαλαμίνα.
Πρόκειται για εξαιρετικά ισχυρό τεκμήριο, καθώς δεν είναι μεταγενέστερη ανάμνηση αλλά δημοσίευμα του ίδιου του 1994, όταν η γραμμή βρισκόταν σε λειτουργία.
Πειραιάς – Σαλαμίνα σε μόλις 20 λεπτά
Το εντυπωσιακότερο ίσως στοιχείο ήταν η διάρκεια του ταξιδιού.
Το Meteor χρειαζόταν μόλις 20 λεπτά για να φτάσει από τον Πειραιά στη Σαλαμίνα.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι περίπου δέκα από τα είκοσι λεπτά καταναλώνονταν για τη διέλευση του κεντρικού λιμανιού του Πειραιά με το σκάφος να κινείται συμβατικά πάνω στη γάστρα του και όχι σηκωμένο στα υδροπτέρυγά του.
Η μικρή διάρκεια της διαδρομής επέτρεπε, σύμφωνα με την ίδια πηγή, να πραγματοποιούνται ωριαίες αναχωρήσεις και από τις δύο πλευρές της γραμμής.
Στην πράξη, ο Πειραιάς είχε αποκτήσει το 1994 μια πρώιμη μορφή αστικής θαλάσσιας συγκοινωνίας, αρκετές δεκαετίες πριν αρχίσουν να επανέρχονται στο δημόσιο διάλογο σχέδια για θαλάσσια συγκοινωνία στην Αττική.
Πού έφτανε στη Σαλαμίνα;
Η σύγχρονη πηγή του 1994 αναφέρει απλώς ότι το πλοίο εκτελούσε τη διαδρομή από τον Πειραιά προς το νησί της Σαλαμίνας, χωρίς να κατονομάζει το ακριβές λιμάνι προσέγγισης.
Μεταγενέστερες μαρτυρίες ανθρώπων που θυμούνται τη γραμμή κάνουν λόγο για σύνδεση Πειραιά – Παλούκια.
Επειδή όμως μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί επίσημος πίνακας δρομολογίων ή διαφήμιση του 1994 που να αναγράφει ρητά «Παλούκια», ιστορικά ασφαλέστερη παραμένει η διατύπωση Πειραιάς – Σαλαμίνα.
Ποιο ήταν το ιπτάμενο δελφίνι;
Εδώ αρχίζει ένα μικρό ιστορικό μυστήριο.
Το Fast Ferry International αναφέρει μόνο ότι ο Δήμος χρησιμοποίησε «a Meteor hydrofoil leased from Nattem Passenger Lines», χωρίς να αναγράφει το όνομα του πλοίου.
Όμως οι διαθέσιμες ναυτικές καταγραφές οδηγούν έντονα προς το NATTEM XI.
Το NATTEM XI ήταν το πρώην σοβιετικό METEOR 25, κατασκευής 1978. Ναυτικές βάσεις καταγράφουν ότι από τον Μάιο του 1992 βρισκόταν στον Πειραιά και συνδέθηκε με την εταιρεία Dimotiki Piraiki – Δημοτική Πειραϊκή.
Το πλοίο είχε:
- μήκος περίπου 34,5 μέτρα
- πλάτος περίπου 9,5 μέτρα
- ολική χωρητικότητα 138 GT
- ισχύ περίπου 2.200 BHP
- ταχύτητα περίπου 35 κόμβων
- και έφερε ελληνικό διακριτικό κλήσης SW8219, με λιμένα νηολόγησης τον Πειραιά.
Δεν έχουμε ακόμη βρει το επίσημο ελληνικό έγγραφο του 1994 που να γράφει ότι το συγκεκριμένο NATTEM XI ήταν το Meteor της δημοτικής γραμμής. Όλα όμως τα στοιχεία συγκλίνουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Τα NATTEM που ήρθαν στην Ελλάδα
Το NATTEM XI δεν ήταν το μοναδικό Meteor που έφερε το όνομα NATTEM.
Αρχεία των σοβιετικών υδροπτέρυγων καταγράφουν στην Ελλάδα:
NATTEM X
Πρώην METEOR 22, κατασκευής 1977, IMO 8988105.
NATTEM XI
Πρώην METEOR 25, κατασκευής 1978, IMO 8861462.
NATTEM XII
Πρώην METEOR 23, κατασκευής 1977, IMO 8861450.
Τα Meteor 22, 23 και 25 είχαν προηγουμένως δραστηριοποιηθεί στην Ουκρανία, μεταξύ άλλων στη γραμμή Κίεβο – Ζαπορίζια, πριν βρεθούν στην Ελλάδα.
Η «Δημοτική Πειραϊκή Ν.Ε.»
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα από τα ίδια τα πλοία είναι η εταιρεία που εμφανίζεται πίσω από αυτά.
Για το NATTEM XI, ναυτικές καταγραφές αναφέρουν:
Owner: Dimotiki Piraiki N.E., Piraeus
ενώ αντίστοιχη καταχώριση υπάρχει και για το NATTEM XII.
Στην περίπτωση του NATTEM XII έχουμε μάλιστα μία πολύ ενδιαφέρουσα διάκριση:
Owner: Dimotiki Piraiki N.E.
Operator: Nattem Passenger Lines
Η πληροφορία αυτή προσφέρει μια πιθανή εξήγηση σε κάτι που αρχικά φαινόταν αντιφατικό.
Το δημοσίευμα του 1994 αναφέρει ότι το Meteor είχε ναυλωθεί από τη Nattem Passenger Lines, ενώ οι ναυτικές βάσεις συνδέουν τα NATTEM με τη Dimotiki Piraiki N.E.
Είναι επομένως πιθανό η Δημοτική Πειραϊκή να είχε σχέση με την πλοιοκτησία των σκαφών, ενώ η NATTEM είχε αναλάβει τη διαχείριση ή εμπορική εκμετάλλευσή τους.
Χωρίς όμως τον πρωτότυπο φάκελο της εταιρείας από το Μητρώο Ναυτικών Εταιρειών και τις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου της εποχής, η ακριβής εταιρική σχέση δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί πλήρως αποσαφηνισμένη.
Τα «Λιοντάρια του Πειραιά»
Η πειραϊκή ταυτότητα των πλοίων φαίνεται ακόμη περισσότερο από τα ονόματα που σχεδιάστηκε να αποκτήσουν αργότερα.
Το NATTEM XI καταγράφεται ως:
LION OF PIRAEUS I
και το NATTEM XII ως:
LION OF PIRAEUS II.
Για το NATTEM XI οι βάσεις δεδομένων τοποθετούν την αλλαγή ονομασίας τον Φεβρουάριο του 1995, αν και αναφέρεται ότι το νέο όνομα πιθανότατα δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ στην πράξη πάνω στο πλοίο.
Το «Λιοντάρι του Πειραιά», το σύμβολο που εδώ και αιώνες είναι ταυτισμένο με την πόλη, θα γινόταν έτσι και όνομα των δημοτικών υδροπτέρυγων.
Το 1994 ο Δήμος έκανε συγκοινωνία και στη στεριά
Το εγχείρημα της Σαλαμίνας δεν φαίνεται να ήταν μια εντελώς απομονωμένη ιδέα.
Μόλις δύο μήνες νωρίτερα, τον Φεβρουάριο του 1994, ο Δήμος Πειραιά είχε ξεκινήσει πιλοτικά και τη Δημοτική Συγκοινωνία στην πόλη.
Επίσημο Σχέδιο Δράσης του Δήμου αναφέρει ότι αγοράστηκαν τότε 17 οχήματα τύπου «ΜΙΔΑΣ» από την ΕΛΒΟ, για τη δημιουργία δημοτικών λεωφορειακών διαδρομών στον Πειραιά.
Έτσι, μέσα σε διάστημα μόλις δύο μηνών, η δημοτική αρχή της εποχής επιχειρούσε να παρέμβει στις μετακινήσεις των πολιτών:
τον Φεβρουάριο στη στεριά με λεωφορεία και τον Απρίλιο στη θάλασσα με ιπτάμενο δελφίνι.
Η συγκυρία δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τυχαία.
Πόσο κράτησε η δημοτική ακτοπλοΐα;
Όχι πολύ.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, το Fast Ferry International του Σεπτεμβρίου 1998 έκανε αναδρομή στα ταχύπλοα που είχαν επιχειρήσει να δραστηριοποιηθούν μέσα από το κεντρικό λιμάνι του Πειραιά.
Ανάμεσά τους αναφέρει χαρακτηριστικά:
ένα Meteor hydrofoil που εμφανίστηκε το 1994 σε τοπική γραμμή υποστηριζόμενη από τον Δήμο Πειραιά.
Το δημοσίευμα προσθέτει ότι τα συγκεκριμένα πρώτα ταχύπλοα που εμφανίστηκαν στο κεντρικό λιμάνι δεν παρέμειναν σε υπηρεσία για περισσότερο από ένα-δύο χρόνια.
Επομένως η δημοτική γραμμή της Σαλαμίνας φαίνεται ότι αποτέλεσε ένα βραχύβιο πείραμα των μέσων της δεκαετίας του 1990.
Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα επίσημη απόφαση που να εξηγεί ακριβώς πότε και για ποιο λόγο διακόπηκε.
Υπήρχαν πάντως προφανείς επιχειρησιακές δυσκολίες. Ένα ταχύπλοο 35 κόμβων έχανε περίπου το μισό από το εικοσάλεπτο ταξίδι του κινούμενο αργά μέσα στο λιμάνι, ενώ η Σαλαμίνα διέθετε ήδη την ιδιαίτερα πυκνή και καθιερωμένη σύνδεση Περάματος – Παλουκίων.
Η άδοξη κατάληξη του NATTEM XI
Χρόνια αργότερα το NATTEM XI παρέμενε στη Σαλαμίνα, αλλά σε εντελώς διαφορετική κατάσταση.
Φωτογραφίες της 30ής Ιουνίου 2007 και της 23ης Μαΐου 2008 το δείχνουν παροπλισμένο στα Αμπελάκια Σαλαμίνας.
Στις αντίστοιχες καταγραφές εξακολουθεί να εμφανίζεται ως ιδιοκτησία της Dimotiki Piraiki N.E., Piraeus.
Ρωσική βάση δεδομένων των Meteor αναφέρει ότι το πλοίο διαγράφηκε από το μητρώο τον Φεβρουάριο του 2009 και καταγράφεται ως διαλυμένο το 2010. Η ίδια βάση προειδοποιεί ότι τα ιστορικά στοιχεία της προέρχονται από συνδυασμό δημοσιευμάτων, φωτογραφιών και πληροφοριών χρηστών και επομένως η συγκεκριμένη ημερομηνία πρέπει να αντιμετωπίζεται με σχετική επιφύλαξη.
Το NATTEM X είχε ήδη διαφορετική κατάληξη: το Classic Fast Ferries το κατέγραφε ανάμεσα στα παλιά ελληνικά υδροπτέρυγα που διαλύθηκαν στο Πέραμα, στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Ένα σχεδόν ξεχασμένο κεφάλαιο του Πειραιά
Τρεις δεκαετίες αργότερα, η ιστορία μοιάζει σχεδόν απίστευτη.
Τον Απρίλιο του 1994, ένας επιβάτης μπορούσε να επιβιβαστεί στον Πειραιά σε ένα σοβιετικής σχεδίασης Meteor της NATTEM και περίπου 20 λεπτά αργότερα να βρίσκεται στη Σαλαμίνα, σε μια υπηρεσία που είχε δημιουργηθεί με πρωτοβουλία του ίδιου του Δήμου.
Την ίδια περίοδο ο Δήμος δημιουργούσε και τη δική του λεωφορειακή συγκοινωνία.
Ήταν μια εποχή πειραματισμού, μεγάλων φιλοδοξιών αλλά και εγχειρημάτων που τελικά δεν είχαν μεγάλη διάρκεια.
Τα NATTEM εξαφανίστηκαν, τα «Lion of Piraeus» δεν κατάφεραν ποτέ να καθιερωθούν και η σύνδεση με τη Σαλαμίνα πέρασε στη λήθη.
Έμεινε όμως μία από τις πιο ιδιαίτερες σελίδες της νεότερης ιστορίας του λιμανιού:
η εποχή που ο Δήμος Πειραιά έγινε… εφοπλιστής.
Πηγές
- Fast Ferry International, Σεπτέμβριος 1994, αναδημοσίευση στο International Hydrofoil Society Newsletter, Winter 1994: σύγχρονη αναφορά στην έναρξη της δημοτικής γραμμής, τη ναύλωση Meteor της NATTEM, τον χρόνο ταξιδιού και την ωριαία συχνότητα.
- Fast Ferry International, Σεπτέμβριος 1998 / International Hydrofoil Society: αναδρομική αναφορά στο Meteor της δημοτικής γραμμής του 1994 και στη μικρή διάρκεια ζωής των πρώτων ταχυπλόων του κεντρικού λιμανιού.
- ShipSpotting – NATTEM XI, IMO 8861462: τεχνικά χαρακτηριστικά, Dimotiki Piraiki N.E., παροπλισμός στα Αμπελάκια και ιστορικό ονομασίας.
- ShipSpotting – NATTEM XII, IMO 8861450: καταγραφή της Dimotiki Piraiki N.E. ως owner και της Nattem Passenger Lines ως operator.
- SPK Fleet – αρχείο Meteor: τα πρώην Meteor 22, 23 και 25 και οι ελληνικές ονομασίες NATTEM X, XII και XI.
- Classic Fast Ferries: στοιχεία για την τελική διάλυση του NATTEM X στο Πέραμα.
- Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας Δήμου Πειραιά: έναρξη της Δημοτικής Συγκοινωνίας τον Φεβρουάριο του 1994 με 17 λεωφορεία ΕΛΒΟ ΜΙΔΑΣ.
