Κάποτε στον Πειραιά μπορούσε κανείς να διαλέξει κινηματογράφο σχεδόν όπως σήμερα διαλέγει καφέ. Από το Πασαλιμάνι και την πλατεία Κοραή μέχρι την Καλλίπολη, την Πειραϊκή, την Τρούμπα, τα Καμίνια, την Αγία Σοφία και το Νέο Φάληρο, δεκάδες χειμερινοί και θερινοί κινηματογράφοι αποτελούσαν καθημερινό κομμάτι της ζωής της πόλης.
Και η σχέση του Πειραιά με τη νέα τότε τέχνη του κινηματογράφου αρχίζει εξαιρετικά νωρίς.
Από το Θέατρο Τσόχα το 1899
Οι πρώτες γνωστές κινηματογραφικές προβολές στον Πειραιά έγιναν το 1899 στο Θέατρο Τσόχα, στην περιοχή της Καστέλλας. Τις προβολές πραγματοποίησαν οι αδελφοί Ψυχούλη, από τους πρωτοπόρους πλανόδιους κινηματογραφιστές της εποχής. Ο κινηματογράφος δεν αποτελούσε ακόμη αυτοτελές θέαμα αλλά εντασσόταν σε ευρύτερα προγράμματα ψυχαγωγίας.
Το παλιό Θέατρο Τσόχα εξελίχθηκε αργότερα σε χώρο με διαφορετικές ονομασίες, μεταξύ αυτών Πειραϊκόν και Αελλώ. Η τοποθεσία του αντιστοιχούσε περίπου στη συμβολή Καρατζά και Κλεμανσώ, όπου αργότερα δημιουργήθηκε σχολικό συγκρότημα.
Η ανάπτυξη ήταν εντυπωσιακή. Στοιχεία που παραθέτει ο ιστορικός του θεάτρου Αντώνης Γλυτζουρής, βασισμένος στον «Κινηματογραφικό Αστέρα», καταγράφουν στον Πειραιά 6 κινηματογράφους το 1926, 14 το 1929, 20 το 1937 και 23 το 1938. Ο κινηματογράφος είχε πλέον μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα μέσα λαϊκής διασκέδασης της πόλης.
Πασαλιμάνι: η μεγάλη κινηματογραφική «πιάτσα» του Πειραιά
Αν υπήρξε μία περιοχή που μπορούσε πραγματικά να χαρακτηριστεί κινηματογραφική πιάτσα του Πειραιά, αυτή ήταν το Πασαλιμάνι.
Για δεκαετίες, πάνω και γύρω από τη σημερινή Γρηγορίου Λαμπράκη και την Ακτή Μουτσοπούλου βρίσκονταν σχεδόν ο ένας δίπλα στον άλλο μερικοί από τους μεγαλύτερους κινηματογράφους της πόλης: Σπλέντιτ, Κάπιτολ, Παλλάς, Απόλλων και Ολύμπιον. Σύγχρονη μαρτυρία μηχανικού προβολής θυμάται ότι μπορούσε κανείς περπατώντας στην περιοχή να συναντήσει διαδοχικά σχεδόν όλες αυτές τις αίθουσες.
Ολύμπια – ο πρόγονος του Κάπιτολ
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διόρθωση σε σχέση με το παλιό μας άρθρο.
Το Ολύμπια δεν πρέπει να συγχέεται με άλλες αίθουσες που έφεραν παρόμοιο όνομα. Ο Γεώργιος Συνοδινός είχε αρχίσει κινηματογραφικές προβολές στην πλατεία Μουνυχίας ήδη στις αρχές του 20ού αιώνα. Το 1913 δημιουργήθηκε κινηματοθέατρο Ολύμπια δίπλα στο καφενείο Αρκαδία και τον Μάρτιο του 1930 μετονομάστηκε σε Κάπιτολ.
Υπήρχε παράλληλα και διαφορετικό θερινό Ολύμπια στη Γρηγορίου Λαμπράκη, γι’ αυτό και οι παλιές καταγραφές μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν σύγχυση.
Κάπιτολ
Το Κάπιτολ, στη Γρηγορίου Λαμπράκη 156, αποτέλεσε μία από τις μεγάλες αίθουσες πρώτης προβολής του Πειραιά. Οι διαφορετικές καταγραφές δεν συμφωνούν απολύτως ως προς την ακριβή χρονολογία της νέας αίθουσας, συμφωνούν όμως ότι αποτέλεσε συνέχεια της κινηματογραφικής παράδοσης του Ολύμπια και ότι παρέμεινε ένα από τα χαρακτηριστικά σινεμά του Πασαλιμανιού μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1980. Αργότερα ο χώρος άλλαξε πλήρως χρήση.
Παλλάς
Ακριβώς δίπλα βρισκόταν το Παλλάς, στη Γρηγορίου Λαμπράκη 152-154. Το μεγάλο συγκρότημα κατασκευαζόταν από τα μέσα της δεκαετίας του 1930, ενώ ο θερινός κινηματογράφος εγκαινιάστηκε το 1937. Οι αρχικές προβλέψεις ήταν εντυπωσιακές: πάνω από 1.200 θέσεις για τη χειμερινή αίθουσα και πολύ μεγαλύτερη χωρητικότητα για τον θερινό χώρο.
Το Παλλάς υπήρξε για δεκαετίες ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σημεία του Πασαλιμανιού. Στην ταράτσα του λειτούργησε πολύ αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, και το Village Cool, μια τελευταία απόπειρα να επιστρέψει ο θερινός κινηματογράφος στο ίδιο σημείο.
Σπλέντιτ
Λίγα μέτρα πιο πέρα βρισκόταν το Σπλέντιτ, στη σημερινή Γρηγορίου Λαμπράκη 160.
Η ιστορία του χώρου πηγαίνει πίσω στο Πάνθεον, κινηματοθέατρο που λειτουργούσε ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Περί τα μέσα της δεκαετίας του 1920 πήρε το όνομα Σπλέντιτ και εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο γνωστούς κινηματογράφους του Πειραιά, με χειμερινή και θερινή λειτουργία. Έκλεισε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και το κτίριο χάθηκε για να δώσει τη θέση του σε εμπορικές χρήσεις.
Οι φωτογραφίες του λίγο πριν από την κατεδάφιση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, καθώς στο βάθος διακρίνονται μαζί το Κάπιτολ και το Παλλάς: σχεδόν ολόκληρη η κινηματογραφική ιστορία του Πασαλιμανιού σε ένα μόνο καρέ.
Απόλλων
Ο Απόλλων, στην Ακτή Μουτσοπούλου 4, ξεκίνησε ως θερινός και στη συνέχεια απέκτησε χειμερινή αίθουσα στο ισόγειο νεότερου κτιρίου.
Οι καταγραφές του Cinema-Hellas τοποθετούν τη χειμερινή λειτουργία του από το 1961 έως το 1998, με περίπου 400 θέσεις. Ήταν μικρότερος από τους γειτονικούς «γίγαντες» Σπλέντιτ, Κάπιτολ και Παλλάς αλλά ιδιαίτερα αγαπητός στους Πειραιώτες. Η τελευταία περίοδός του συνέπεσε με την εποχή του «Τιτανικού». Αργότερα ο χώρος μετατράπηκε σε κατάστημα εστίασης.
Ολύμπιον
Το Ολύμπιον, κοντά στη συμβολή Σωτήρος Διός και Ανδρούτσου, άνοιξε το 1958 και αποτέλεσε μαζί με την Τερψιθέα μία από τις μεγάλες, μοντέρνες μεταπολεμικές αίθουσες του Πειραιά.
Διέθετε μεγάλο εξώστη και πλησίαζε τις 1.000 θέσεις. Μετά το κλείσιμό του κατεδαφίστηκε και στο σημείο δημιουργήθηκε το εμπορικό κέντρο που διατήρησε το όνομα Ολύμπιον.
Χάι Λάιφ: το σινεμά που σώθηκε ως κτίριο
Το Χάι Λάιφ δεν βρισκόταν ακριβώς «μέσα στην πλατεία Κοραή», όπως γράφαμε παλαιότερα, αλλά στην Καραΐσκου 119, στην πλευρά της πλατείας.
Άνοιξε στις 3 Δεκεμβρίου 1925. Ήταν μικρότερο σε σχέση με τις τεράστιες αίθουσες του Πασαλιμανιού, διέθετε όμως πλατεία, θεωρεία και εξώστη. Αργότερα χωρίστηκε σε δύο αίθουσες, Χάι Λάιφ και Χάι Λάιφ Studio, και παρέμεινε κινηματογράφος μέχρι το 2005.
Το ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι το Χάι Λάιφ δεν εξαφανίστηκε όπως το Σπλέντιτ, το Κάπιτολ και το Παλλάς. Η ιστορική αίθουσα διατηρήθηκε και από το 2010 χρησιμοποιήθηκε ως μουσική σκηνή Passport και αργότερα ως Kremlino. Το κτίριο και η κινηματογραφική αίθουσα έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα.
Άρα είναι πιο σωστό να μιλάμε για έναν κινηματογράφο που έπαψε να λειτουργεί, όχι για ένα κτίριο που «δεν υπάρχει πια».
Αττικόν: δύο διαφορετικές ιστορίες με το ίδιο όνομα
Και εδώ χρειάζεται διάκριση.
Υπήρξε παλαιότερο Αττικόν στο Πασαλιμάνι, με λειτουργία ήδη από το 1916 και θερινές προβολές στην ταράτσα.
Πολλές δεκαετίες αργότερα δημιουργήθηκε το γνωστό στους νεότερους Πειραιώτες Αττικόν της Αγίου Κωνσταντίνου 9, απέναντι από το Δημοτικό Θέατρο. Ήταν υπόγεια αίθουσα που είχε προβλεφθεί κατά την κατασκευή της πολυκατοικίας στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε και ως δημοτικός κινηματογράφος και για πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Επομένως η παλιά λεζάντα «Αττικόν κάτω από την Ασφάλεια» περιγράφει το νεότερο Αττικόν και όχι την προπολεμική αίθουσα του ίδιου ονόματος.
Τερψιθέα: κινηματογράφος και μουσική σκηνή
Ο κινηματογράφος Τερψιθέα δημιουργήθηκε το 1958 στη συμβολή των σημερινών Ηρώων Πολυτεχνείου και Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Ήταν από τις μεγαλύτερες αίθουσες της εποχής, με περίπου 750 θέσεις, από τις οποίες περίπου 250 βρίσκονταν στον εξώστη. Εκτός από ταινίες, έγινε γνωστός για τα περίφημα μουσικά πρωινά της δεκαετίας του 1960 και του 1970. Έκλεισε το 1983 και στη θέση του δημιουργήθηκε το ομώνυμο εμπορικό κέντρο.
Καλλίπολη, Πειραϊκή και Χατζηκυριάκειο: μια ολόκληρη γειτονιά γεμάτη σινεμά
Η πυκνότητα των κινηματογράφων δεν περιοριζόταν στο κέντρο. Η σημερινή Α΄ Δημοτική Κοινότητα διέθετε εντυπωσιακό αριθμό αιθουσών.
Στην Καλλίπολη λειτουργούσαν οι Δελφοί, Αρμονία, Άβα, Αύρα, Γαρδένια και παλαιότερα η Διάνα. Οι Δελφοί άνοιξαν το 1959 και παρέμειναν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Η Αρμονία βρισκόταν στη Φραγκιαδών και στη θέση της δημιουργήθηκε αργότερα σχολείο. Η Αύρα ήταν θερινός κινηματογράφος στην Κανάρη και Σπύρου Λάμπρου, ενώ Γαρδένια και Διάνα συνδέονται ουσιαστικά με τον ίδιο χώρο σε διαφορετικές περιόδους.
Στην Πειραϊκή λειτουργούσε ο ομώνυμος Πειραϊκή, στην Ακτή Θεμιστοκλέους 310, ενώ στο Χατζηκυριάκειο ο Σαρωνικός εξυπηρετούσε επί χρόνια μια ολόκληρη συνοικία. Οι δύο αίθουσες έκλεισαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Φαντάζιο: ο τελευταίος μάρτυρας των θερινών της περιοχής
Ένας από τους σημαντικότερους χώρους που λείπει από πολλές καταγραφές είναι το Φαντάζιο, στη γωνία Θεοδώρου Αφεντούλη 7 και Καραΐσκου.
Ήταν προπολεμικός θερινός κινηματογράφος. Οι πηγές διαφέρουν ελαφρά ως προς το ακριβές έτος διακοπής του — άλλες αναφέρουν το 1972 και άλλες το 1974 — γεγονός που καλό είναι να αποτυπώνεται και να μην παρουσιάζεται μία χρονολογία ως απολύτως βέβαιη.
Η είσοδός του παρέμεινε για δεκαετίες ένα από τα πιο χαρακτηριστικά εγκαταλελειμμένα ίχνη του παλιού Πειραιά. Σε δημοτικό τεχνικό πρόγραμμα του 2025 υπήρχε μάλιστα πρόβλεψη για αγορά του ακινήτου του παλαιού κινηματογράφου «Φαντάζιο» για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων.
Τρούμπα: Ηλύσια και Ολύμπικ
Η Τρούμπα διέθετε τη δική της κινηματογραφική ζωή, διαφορετική από εκείνη των μεγάλων αιθουσών πρώτης προβολής.
Τα Ηλύσια, στη Φίλωνος, λειτουργούσαν ήδη από το 1914. Ήταν λαϊκός κινηματογράφος, περίπου 450 θέσεων, με προβολές που μπορούσαν να ξεκινούν ακόμη και από τις πρωινές ώρες. Έκλεισε στις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Στην ίδια περιοχή υπήρξε και το Ολύμπικ. Η παλαιότερη αίθουσα βρισκόταν στη 2ας Μεραρχίας και αργότερα το όνομα μεταφέρθηκε σε χώρο στη Φίλωνος 88. Η χαρακτηριστική παλιά επιγραφή του νεότερου Ολύμπικ διατηρήθηκε για χρόνια ως ένα από τα τελευταία ορατά ίχνη της κινηματογραφικής Τρούμπας.
Καλιφόρνια: το ιστορικό σινεμά της Αγίας Σοφίας
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του Πειραιά έχει το κινηματοθέατρο Καλιφόρνια στα Μανιάτικα – Αγία Σοφία.
Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε στα τέλη του 1930 και οι πρώτες προβολές άρχισαν στις 25 Ιανουαρίου 1931. Η αίθουσα είχε χωρητικότητα περίπου 590 θεατών και ήταν για τα δεδομένα της εποχής ένα σύγχρονο κινηματοθέατρο.
Στις 19 Μαρτίου 1950 γράφτηκε εκεί μία από τις τραγικότερες σελίδες της ιστορίας των ελληνικών κινηματογράφων. Μικρή φωτιά στον θάλαμο προβολής προκάλεσε πανικό ανάμεσα στους περίπου 450 θεατές. Στην προσπάθεια διαφυγής οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 26 τραυματίστηκαν.
Το κτίριο όμως επέζησε.
Και εδώ έχουμε μια πολύ σημαντική νεότερη εξέλιξη: τον Ιούλιο του 2026 επικαιροποιήθηκε η απόφαση που επιτρέπει τη μίσθωση του ιστορικού ακινήτου στον Δήμο Πειραιά με σκοπό την αξιοποίησή του. Ο σχεδιασμός του Δήμου είναι να μετατραπεί σε χώρο πολιτισμού.
Το Καλιφόρνια επομένως δεν είναι απλώς ένα παλιό σινεμά. Είναι ένα από τα ελάχιστα ιστορικά κινηματογραφικά κτίρια του Πειραιά που έχουν πιθανότητα να αποκτήσουν νέα ζωή.
Νέο Φάληρο
Στο Νέο Φάληρο ξεχωρίζει η ιστορία της Γκρέκα, δίπλα στην περιοχή του παλιού ξενοδοχείου Ακταίον.
Η Γκρέκα ξεκίνησε ως θερινός κινηματογράφος στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και γνώρισε διαδοχικές μεταμορφώσεις. Υπήρξε επίσης ξεχωριστή χειμερινή αίθουσα. Ο θερινός κινηματογράφος επέζησε μέχρι περίπου το 1990, εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια για αίθουσα αυτού του τύπου.
Στην περιοχή καταγράφονται επίσης οι Ρεξ, Σταθμού Νέου Φαλήρου, αλλά και πολύ αργότερα το πείραμα του Cine Καραϊσκάκη, όταν το 2005 το γήπεδο Καραϊσκάκη μετατράπηκε για λίγες βραδιές σε γιγαντιαίο θερινό κινηματογράφο με πρώτη ταινία το «Batman Begins».
Καμίνια και Αγία Σοφία
Και στα Καμίνια υπήρχε ένας μικρός κινηματογραφικός χάρτης.
Τα ονόματα Ακροπόλ, Απόλλων, Βαρβάρα, Βίκυ, Γκλόρια, Μαριάννα, Μαριλένα, Φρύνη εμφανίζονται στις καταγραφές των κινηματογράφων της περιοχής. Άλλοι ήταν χειμερινοί, άλλοι θερινοί και αρκετοί συνδύαζαν τις δύο λειτουργίες. Σήμερα οι περισσότεροι χώροι έχουν κατεδαφιστεί ή αλλάξει χρήση.
Στα Ταμπούρια του σημερινού Δήμου Πειραιά συναντούμε επίσης τα ονόματα Αρκαδία, Βάνα, Ιντεάλ, Κρόνιο, Όασις, Πόλα, Σόφη και Χαρά, μαζί φυσικά με το Καλιφόρνια.
Και οι κινηματογράφοι των γύρω δήμων;
Στο αρχικό μας άρθρο είχαν συμπεριληφθεί μαζί με τους κινηματογράφους του Δήμου Πειραιά και αίθουσες από Δραπετσώνα, Κερατσίνι και Παλιά Κοκκινιά.
Ιστορικά αυτό είναι κατανοητό — η ευρύτερη περιοχή λειτουργούσε ως ενιαία πειραϊκή κοινωνική και εμπορική ζώνη. Για λόγους ακρίβειας όμως είναι καλύτερα να καταγράφονται ξεχωριστά.
Η Δραπετσώνα είχε, μεταξύ άλλων, τα Βαλκάνια, Μπιμπελό, Δώρα/Μελίνα, Ολύμπια και Ρεξ, ενώ Κερατσίνι και Αμφιάλη διέθεταν δεκάδες ακόμη αίθουσες όπως Αίγλη, Αρμονία, Αστέρια, Άστρον, Καμέλια, Κατερίνα, Λουξ και Παλλάς. Η σύγχρονη ιστορική έρευνα για τις προσφυγικές συνοικίες του Μεσοπολέμου δείχνει πόσο κεντρικό ρόλο είχαν τα κινηματοθέατρα στην κοινωνική ζωή της Κοκκινιάς, της Δραπετσώνας, των Ταμπουρίων και της Αγίας Σοφίας.
Αξίζει επομένως ένα δεύτερο, ξεχωριστό αφιέρωμα αποκλειστικά στους κινηματογράφους της ευρύτερης πειραϊκής περιφέρειας.
Από δεκάδες αίθουσες σε δύο ιστορικούς επιζώντες
Ο κινηματογραφικός χάρτης του Πειραιά άρχισε να συρρικνώνεται ήδη από τη δεκαετία του 1970. Η τηλεόραση, η αλλαγή του τρόπου διασκέδασης, η αξία της γης και αργότερα η ανάπτυξη των multiplex οδήγησαν τη μία αίθουσα μετά την άλλη στο κλείσιμο.
Κάποιες έγιναν πολυκατοικίες. Άλλες εμπορικά κέντρα, σούπερ μάρκετ ή καταστήματα. Μερικές σώθηκαν ως κελύφη. Και σε ελάχιστες περιπτώσεις διατηρήθηκε η ίδια η κινηματογραφική χρήση.
Το 2026 εξακολουθούν να λειτουργούν στον Πειραιά η Ζέα, στη Χαριλάου Τρικούπη 39, και ο δημοτικός Σινεάκ στην πλατεία Κοραή. Η Ζέα λειτουργεί ως κινηματογράφος από το 1968, ενώ ο Σινεάκ ξεκίνησε το 1969.
Αποτελούν τους τελευταίους συνεχιστές μιας εποχής κατά την οποία ο Πειραιάς είχε κινηματογράφο σχεδόν σε κάθε γειτονιά.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει τις παλιές φωτογραφίες τόσο ενδιαφέρουσες: δεν δείχνουν απλώς κινηματογραφικές αίθουσες που έκλεισαν. Δείχνουν έναν διαφορετικό Πειραιά — μια πόλη όπου το Σάββατο το βράδυ οι φωτεινές μαρκίζες του Σπλέντιτ, του Παλλάς, του Κάπιτολ, του Απόλλωνα, του Χάι Λάιφ, της Τερψιθέας και δεκάδων συνοικιακών σινεμά αποτελούσαν μέρος του ίδιου του αστικού τοπίου.
Βασικές πηγές
Για το το άρθρο χρησιμοποιήθηκαν κυρίως οι καταγραφές του ερευνητή της πειραϊκής ιστορίας Δημήτρη Κρασονικολάκη, το αρχείο Cinema-Hellas / Cineanamnisi, η μελέτη του καθηγητή Αντώνη Γλυτζουρή για το θέατρο και το σινεμά στους προσφυγικούς συνοικισμούς του Μεσοπολεμικού Πειραιά, οι ιστορικές έρευνες του Στέφανου Μίλεση, καθώς και νεότερες ανακοινώσεις του Δήμου Πειραιά. Όπου οι πηγές διαφωνούν ως προς χρονολογίες ή ακριβείς διευθύνσεις, προτιμήθηκε να επισημανθεί η διαφορά αντί να παρουσιαστεί ένα αβέβαιο στοιχείο ως δεδομένο
