Για μερικές εβδομάδες το καλοκαίρι του 2004, ο συγκοινωνιακός χάρτης του Πειραιά ήταν διαφορετικός από οποιαδήποτε άλλη περίοδο.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας, που πραγματοποιήθηκαν από τις 13 έως τις 29 Αυγούστου 2004, έφεραν μαζί τους ένα ολόκληρο προσωρινό δίκτυο ειδικών λεωφορειακών γραμμών Express. Συνολικά δημιουργήθηκαν 23 έκτακτες Ολυμπιακές γραμμές, οι οποίες είχαν ως αποστολή να μεταφέρουν θεατές, εργαζόμενους και εθελοντές γρήγορα από μεγάλους συγκοινωνιακούς κόμβους προς τις αθλητικές εγκαταστάσεις. Για τη λειτουργία τους προβλέπονταν περίπου 550 λεωφορεία.

Ο Πειραιάς είχε τη δική του ξεχωριστή θέση σε αυτό το δίκτυο.

Δύο από τις ειδικές γραμμές είχαν αφετηρία την πόλη:

Χ16 Πειραιάς – ΣΕΦ – Ελληνικό

και

Χ22 Σταθμός ΗΣΑΠ Πειραιά – Ολυμπιακό Κλειστό Γυμναστήριο Νίκαιας.

Σήμερα οι δύο αυτές γραμμές έχουν σχεδόν ξεχαστεί. Για όσους όμως κινούνταν στον Πειραιά τον Αύγουστο του 2004 αποτέλεσαν μέρος της ιδιαίτερης εικόνας που είχε αποκτήσει η πόλη κατά τη διάρκεια των Αγώνων.

Χ16: Από τον Πειραιά μέσω ΣΕΦ στο Ολυμπιακό Ελληνικό

Η σημαντικότερη ίσως Ολυμπιακή λεωφορειακή σύνδεση του Πειραιά ήταν η Χ16.

Η πλήρης ονομασία της στον τελικό σχεδιασμό ήταν:

Χ16 ΠΕΙΡΑΙΑΣ – ΣΕΦ – ΒΟΡΕΙΟΣ ΤΕΡΜΑΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ.

Με μία ουσιαστικά απευθείας γραμμή, ο επιβάτης μπορούσε να κινηθεί από τον Πειραιά προς το Νέο Φάληρο και από εκεί προς το μεγάλο Ολυμπιακό συγκρότημα του Ελληνικού.

Το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες εγκαταστάσεις των Αγώνων, ενώ ολόκληρος ο άξονας Νέου Φαλήρου – παραλιακής – Ελληνικού είχε ιδιαίτερα αυξημένη Ολυμπιακή κίνηση.

Η λογική των ειδικών γραμμών ήταν διαφορετική από εκείνη μιας συνηθισμένης αστικής γραμμής. Ήταν Express, με ελάχιστες ή ακόμη και καθόλου ενδιάμεσες στάσεις, εκτός από σημεία όπου υπήρχε δυνατότητα μετεπιβίβασης με άλλα μέσα. Παράλληλα χρησιμοποιούσαν τις Ολυμπιακές λωρίδες, γεγονός που επέτρεπε πολύ ταχύτερη μετακίνηση μέσα στην πόλη.

Η Χ16 αρχικά λεγόταν… Χ17

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι ότι η Χ16 δεν είχε εξαρχής αυτόν τον αριθμό.

Στον σχεδιασμό των Ολυμπιακών μετακινήσεων που είχε δημοσιευθεί στα τέλη του 2003, η γραμμή Πειραιάς – ΣΕΦ – Ελληνικό εμφανίζεται ως:

Χ17 ΠΕΙΡΑΙΑΣ – ΣΕΦ – ΕΛΛΗΝΙΚΟ.

Για τη Χ17 προβλεπόταν μέγιστη συχνότητα περίπου ανά 4 λεπτά και μέγιστη μεταφορική δυνατότητα περίπου 1.500 επιβατών την ώρα.

Την ίδια εποχή, ο αριθμός Χ16 προοριζόταν για διαφορετική σύνδεση, τη Γλυφάδα – ΟΑΚΑ.

Μέχρι την άνοιξη του 2004 ο σχεδιασμός αναθεωρήθηκε και τελικά η γραμμή του Πειραιά πήρε τον αριθμό Χ16, με τον οποίο λειτούργησε κατά τους Αγώνες.

Και πριν από τη Χ17 υπήρχε η OL8

Η ιστορία όμως πηγαίνει ακόμη πιο πίσω.

Το αρχικό επιχειρησιακό σχέδιο μεταφορών που είχε παρουσιαστεί το 2002 προέβλεπε μόλις 16 Ολυμπιακές λεωφορειακές γραμμές και χρησιμοποιούσε διαφορετική αρίθμηση, με το πρόθεμα OL.

Σε εκείνο τον σχεδιασμό υπήρχε η:

OL8 Στάδιο Καραϊσκάκη – Ελληνικό.

Βλέπουμε επομένως πώς εξελίχθηκε μέσα σε δύο χρόνια η βασική ιδέα μιας απευθείας σύνδεσης της περιοχής του Πειραιά και του Νέου Φαλήρου με το Ελληνικό:

OL8 → Χ17 → Χ16

μέχρι να αποκτήσει την τελική μορφή που χρησιμοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2004.

Χ22: Από τον Ηλεκτρικό του Πειραιά στην Άρση Βαρών της Νίκαιας

Η δεύτερη καθαρά πειραϊκή Ολυμπιακή γραμμή ήταν η:

Χ22 ΣΤΑΘΜΟΣ ΗΣΑΠ ΠΕΙΡΑΙΑ – ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΚΛΕΙΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟ ΝΙΚΑΙΑΣ.

Αφετηρία της ήταν ο μεγάλος συγκοινωνιακός κόμβος γύρω από τον σταθμό του Ηλεκτρικού στον Πειραιά και προορισμός το Ολυμπιακό Κλειστό της Νίκαιας, όπου πραγματοποιήθηκαν οι αγώνες της Άρσης Βαρών.

Ο σχεδιασμός ήταν ιδιαίτερα πρακτικός: θεατές που έφθαναν στον Πειραιά με τον ΗΣΑΠ μπορούσαν να μετεπιβιβαστούν στο ειδικό λεωφορείο και να συνεχίσουν απευθείας προς την Ολυμπιακή εγκατάσταση της Νίκαιας.

Και η Χ22 είχε τον δικό της «πρόγονο».

Στο σχέδιο του 2002 εμφανιζόταν ως:

OL13 Σταθμός ΗΣΑΠ Πειραιά – Νίκαια.

Σε αντίθεση επομένως με την περίπτωση της Χ16, εδώ η βασική χάραξη του αρχικού σχεδιασμού φαίνεται ότι παρέμεινε ουσιαστικά η ίδια και άλλαξε κυρίως η αρίθμηση.

Ένα ίχνος της Χ22 παρέμενε στον Πειραιά για περισσότερα από 10 χρόνια

Υπάρχει μάλιστα ένα ιδιαίτερα όμορφο μικρό στοιχείο από την «αρχαιολογία» των συγκοινωνιών του Πειραιά.

Το 2017, χρήστης του εξειδικευμένου forum Leoforeia.gr κατέγραψε ότι στη στάση «Δραγατσανίου» επί της Αιτωλικού στον Πειραιά είχε παραμείνει ακόμη το παλιό αυτοκόλλητο της γραμμής:

«Χ22 ΠΕΙΡΑΙΑΣ – ΝΙΚΑΙΑ (EXPRESS)».

Πρόκειται φυσικά για ανεπίσημη μαρτυρία και όχι για επίσημο αρχείο του ΟΑΣΑ. Είναι όμως εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, καθώς αποτελεί ένα πραγματικό ίχνος της γραμμής μέσα στον Πειραιά και μας βοηθά να αρχίσουμε να ανασυνθέτουμε την πορεία που ακολουθούσε.

Για περισσότερο από μία δεκαετία μετά τους Αγώνες, δηλαδή, ένα μικρό κομμάτι του Ολυμπιακού καλοκαιριού του 2004 εξακολουθούσε να υπάρχει πάνω σε μία στάση της πόλης.

Το Δέλτα Φαλήρου έγινε τεράστιος Ολυμπιακός συγκοινωνιακός κόμβος

Ο Πειραιάς συνδεόταν με το Ολυμπιακό δίκτυο και μέσω του γειτονικού Δέλτα Φαλήρου.

Από εκεί ξεκινούσαν οι:

Χ11 Δέλτα Φαλήρου – ΟΑΚΑ μέσω Λεωφόρου Κηφισού

Χ12 Δέλτα Φαλήρου – ΟΑΚΑ μέσω Λεωφόρου Συγγρού

ενώ υπήρχε και η:

Χ28 Σταθμός Μετρό Συγγρού–Φιξ – Δέλτα Φαλήρου.

Οι Χ11 και Χ12 ήταν μάλιστα από τις γραμμές με τη μεγαλύτερη προβλεπόμενη συχνότητα. Ήδη στον σχεδιασμό του 2003 προβλεπόταν δρομολόγιο περίπου ανά τρία λεπτά, με δυνατότητα εξυπηρέτησης περίπου 2.000 επιβατών την ώρα ανά γραμμή.

Ουσιαστικά, το Νέο Φάληρο μετατράπηκε για λίγες εβδομάδες σε μία από τις μεγάλες πύλες του Ολυμπιακού συγκοινωνιακού δικτύου της Αθήνας.

24ωρα λεωφορεία και στον Πειραιά

Οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν στις νέες γραμμές Χ.

Κατά την κύρια περίοδο των Αγώνων ορισμένες ήδη υπάρχουσες γραμμές του Πειραιά απέκτησαν 24ωρη λειτουργία.

Ανάμεσά τους βρίσκονταν:

040 Πειραιάς – Σύνταγμα

Α1 Πειραιάς – Βούλα

Ε96 Πειραιάς – Αεροδρόμιο.

Σε 24ωρη βάση λειτουργούσε επίσης το τρόλεϊ:

20 Νέο Φάληρο – Δραπετσώνα.

Για λίγες εβδομάδες, επομένως, ο Πειραιάς είχε ένα επίπεδο νυχτερινής συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης πολύ διαφορετικό από το συνηθισμένο.

Από την 1η Αυγούστου άρχισε η «πρόβα»

Οι ειδικές Ολυμπιακές γραμμές δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά την ημέρα της Τελετής Έναρξης.

Από την 1η έως και τις 12 Αυγούστου 2004 λειτούργησαν δοκιμαστικά, συνήθως από τις 05:00 μέχρι τις 02:00, με συχνότητες περίπου 10 έως 30 λεπτών.

Με την έναρξη των Αγώνων, από 13 έως 29 Αυγούστου, τέθηκε σε εφαρμογή το πλήρες πρόγραμμα. Στις περισσότερες Ολυμπιακές γραμμές οι συχνότητες τις ώρες αιχμής έφθαναν περίπου στο 1,5 έως 4 λεπτά, ενώ οι Χ11, Χ12 και Χ14 λειτουργούσαν όλο το 24ωρο και μπορούσαν να φτάσουν σε συχνότητες δύο έως τριών λεπτών.

Ήταν μια συγκοινωνιακή επιχείρηση σε κλίμακα που η Αθήνα και ο Πειραιάς δεν είχαν ξαναζήσει.

Οι Ολυμπιακές λωρίδες έφθασαν μέχρι την Ακτή Μιαούλη

Το ιδιαίτερο καθεστώς κυκλοφορίας ήταν εμφανές ακόμη και μέσα στον ίδιο τον Πειραιά.

Οι περίφημες Ολυμπιακές λωρίδες εφαρμόστηκαν από την 1η έως τις 31 Αυγούστου 2004 και μεταξύ των δρόμων που εντάχθηκαν στο σύστημα υπήρχαν τμήματα της Ακτής Μιαούλη, στον κεντρικό λιμένα του Πειραιά.

Η λειτουργία των λωρίδων, μαζί με τα ειδικά λεωφορεία Express, αποτελούσε βασικό κομμάτι του σχεδίου ώστε οι μετακινήσεις της Ολυμπιακής περιόδου να πραγματοποιούνται χωρίς να εγκλωβίζονται στην καθημερινή κυκλοφορία.

23 προσωρινές γραμμές για μια πόλη διαφορετική

Το 2002 ο σχεδιασμός μιλούσε για 16 Ολυμπιακές γραμμές. Μέχρι τον Απρίλιο του 2004 ο αριθμός είχε φθάσει στις 23 ειδικές γραμμές Express.

Για τους κατοίκους του Πειραιά, τα πιο χαρακτηριστικά νέα «νούμερα» που εμφανίστηκαν στις πινακίδες των λεωφορείων ήταν δύο:

Χ16

Πειραιάς – ΣΕΦ – Ελληνικό

Χ22

Σταθμός ΗΣΑΠ Πειραιά – Νίκαια

Δεν επρόκειτο για γραμμές που σχεδιάστηκαν για να παραμείνουν μετά τους Αγώνες. Δημιουργήθηκαν για μία συγκεκριμένη αποστολή, λειτούργησαν για την Ολυμπιακή περίοδο και στη συνέχεια εξαφανίστηκαν από τον συγκοινωνιακό χάρτη.

Σήμερα αποτελούν μια μικρή αλλά ενδιαφέρουσα σελίδα της ιστορίας του Πειραιά.

Ένα κομμάτι της καθημερινότητας εκείνου του Αυγούστου, όταν στους δρόμους της πόλης κυκλοφορούσαν λεωφορεία με προορισμούς που δεν υπήρχαν πριν — και δεν θα υπήρχαν ξανά μετά.

Και κάπου στην Αιτωλικού, ένα ξεχασμένο αυτοκόλλητο της Χ22 Πειραιάς – Νίκαια Express έμεινε για χρόνια να θυμίζει εκείνο το μοναδικό καλοκαίρι του 2004.