Για κάποια χρόνια, στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, η ιδέα ενός Grand Prix της Formula 1 με φόντο το λιμάνι του Πειραιά δεν ήταν απλώς μια φήμη. Υπήρχε συγκεκριμένη χάραξη πίστας, masterplan, τεχνικές και οικονομικές μελέτες, επαφές με τη FIA και τον Bernie Ecclestone, επιστολές κυβερνητικής στήριξης και ένα ευρύτερο σχέδιο ανάπλασης εκατοντάδων στρεμμάτων στη Δραπετσώνα.
Το project είχε την ονομασία Dielpis Formula 1, ενώ η ίδια η αγωνιστική διαδρομή είχε βαφτιστεί «Θεμιστόκλεια πίστα», σε αναφορά στον Θεμιστοκλή και τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας. Και, σε αντίθεση με αρκετές άλλες ελληνικές ιδέες περί Formula 1, το σχέδιο του Πειραιά έφτασε αρκετά πιο μακριά από μια απλή μακέτα. Δεν έφτασε, όμως, ποτέ στο κρίσιμο σημείο: εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, οριστική αδειοδότηση και δεσμευτική συμφωνία για Grand Prix.
Τι σήμαινε το όνομα Dielpis
Εμπνευστής της πρότασης ήταν ο αρχιτέκτονας Αθανάσιος Παπαθεοδώρου, ο οποίος είχε αρχίσει ήδη από το 2000 να αναζητά στην Αττική χώρο που θα μπορούσε να φιλοξενήσει έναν αγώνα Formula 1. Όπως ο ίδιος είχε εξηγήσει στους «4ΤΡΟΧΟΥΣ», περίπου στα τέλη της δεκαετίας του 2000 κατέληξε στη Δραπετσώνα.
Το «Dielpis» προερχόταν από τα αρχικά της φράσης «Διεκδίκηση Ελληνικής Πίστας», ενώ οι δημιουργοί του απέδιδαν παράλληλα στη λέξη την έννοια «μάχομαι και ελπίζω διαμέσου των καταστάσεων».
Η πρώτη επίσημη παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στις 14 Ιουλίου 2011, πάνω σε πλοίο των Μινωικών Γραμμών στο λιμάνι του Πειραιά, παρουσία του τότε δημάρχου Κερατσινίου–Δραπετσώνας Λουκά Τζανή, του προέδρου της ΕΛΠΑ Βασίλη Δεσποτόπουλου και του Αθανάσιου Παπαθεοδώρου.
Δεν επρόκειτο απλώς για μια πίστα
Το ενδιαφέρον στοιχείο του Dielpis ήταν ότι η Formula 1 αποτελούσε ουσιαστικά την «κορυφή» μιας πολύ μεγαλύτερης επένδυσης. Η πρόταση αφορούσε περίπου 700–770 στρέμματα στην παλιά βιομηχανική ζώνη των Λιπασμάτων και προέβλεπε μια συνολική ανάπλαση του παραλιακού μετώπου.
Στις κατά καιρούς εκδοχές του masterplan περιλαμβάνονταν ξενοδοχεία πέντε αστέρων, μαρίνα σκαφών αναψυχής, εμπορικοί και συνεδριακοί χώροι, Μουσείο Ελληνικής Μυθολογίας, χώροι πολιτισμού, περίπου 200.000 τ.μ. πρασίνου, υδατοδρόμιο, αθλητικές εγκαταστάσεις και μια μικρότερη μόνιμη πίστα που θα λειτουργούσε όλο τον χρόνο. Το παλιό κτίριο της ΑΓΕΤ σχεδιαζόταν να μετατραπεί σε θεματικό μουσείο, ενώ ακόμη και παλιές δεξαμενές προβλεπόταν να αποκτήσουν νέες χρήσεις.
Το κεντρικό κτίριο των pits ήταν ίσως το πιο χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο: θα είχε μορφή εμπορικού πλοίου, ως συμβολική σύνδεση της Formula 1 με τον Πειραιά και την ελληνική ναυτιλία. Στην «πλώρη» προβλέπονταν χώροι VIP και στην «πρύμνη» αίθουσες Τύπου, διοίκηση αγώνα και σουίτες χορηγών.
Από πού ακριβώς θα περνούσε η Formula 1
Εδώ βρίσκεται και μια λεπτομέρεια που συχνά χάνεται όταν γίνεται λόγος για «πίστα F1 στο λιμάνι του Πειραιά». Δεν θα κατασκευαζόταν μια κλειστή πίστα αποκλειστικά μέσα στα Λιπάσματα.
Θα ήταν μια μεικτή πίστα πόλης, παρόμοια ως φιλοσοφία με τα street circuits. Περίπου το 70% της διαδρομής θα χρησιμοποιούσε υπάρχον οδικό δίκτυο και τμήματα του λιμανιού, ενώ μόνο το υπόλοιπο 30% θα ήταν νέα μόνιμη κατασκευή.
Η συνολική χάραξη είχε μήκος περίπου 5,2–5,25 χλμ., με βασικό άξονα τη Λεωφόρο Γεωργίου Παπανδρέου. Σύμφωνα με την αναλυτική παρουσίαση της εποχής, θα ξεκινούσε από την περιοχή της πύλης Ε2, θα χρησιμοποιούσε οδικά τμήματα μέχρι την περιοχή της ΕΥΔΑΠ και της Ιχθυόσκαλας, θα περνούσε από τμήμα εντός του λιμανιού μπροστά από το Υπουργείο Ναυτιλίας και θα συνδεόταν με το μόνιμο κομμάτι της πίστας μέσα στην περιοχή των πρώην Λιπασμάτων.
Η «Θεμιστόκλεια» είχε σχεδιαστεί ως αριστερόστροφη πίστα 23 στροφών, 59 γύρων, με δευτερεύουσα μόνιμη διαδρομή περίπου 1.730 μέτρων. Οι διάφορες κατηγορίες κερκίδων και θέσεων έδιναν θεωρητική χωρητικότητα της τάξης των 125.000–130.000 θεατών.
Μέχρι πού έφτασε πραγματικά το σχέδιο
Η πρώτη σημαντική κίνηση έγινε στις 23 Νοεμβρίου 2011, όταν ο φάκελος της ελληνικής υποψηφιότητας στάλθηκε στον πρόεδρο της FIA Jean Todt και στον Bernie Ecclestone. Την 1η Δεκεμβρίου ακολούθησε επιστολή του Todt με ενθαρρυντική στάση απέναντι στην ελληνική προσπάθεια. Τον Δεκέμβριο υπήρξε και επαφή με τον Ecclestone.
Τον Μάιο του 2012 πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Παπαθεοδώρου με τον Ecclestone στο Μονακό. Σύμφωνα με τη Dielpis, ο τότε ισχυρός άνδρας της Formula 1 έδωσε κατ’ αρχήν θετική απάντηση, με το επόμενο και ουσιαστικό βήμα να είναι η εξεύρεση επενδυτή.
Ακολούθησαν στηρίξεις από υπουργεία, συναντήσεις με τον ΟΛΠ και συζητήσεις για ένταξη του έργου στις διαδικασίες των στρατηγικών επενδύσεων. Τον Ιανουάριο του 2013 και ο τότε δήμαρχος Πειραιά Βασίλης Μιχαλολιάκος δήλωνε δημόσια ότι ο Πειραιάς συμμετέχει και στηρίζει την προσπάθεια.
Η πρόταση δεν ήταν, λοιπόν, ένα σχέδιο που παρουσιάστηκε σε μία συνέντευξη Τύπου και εξαφανίστηκε. Είχε αποκτήσει θεσμικές επαφές και πολιτική υποστήριξη.
Αυτό όμως δεν πρέπει να συγχέεται με τελική έγκριση της FIA ή με ανάθεση Grand Prix. Το ότι ο Jean Todt ή ο Ecclestone αντιμετώπιζαν θετικά την ιδέα δεν σήμαινε ότι είχε δοθεί άδεια Formula 1 ή ότι υπήρχε υπογεγραμμένο συμβόλαιο. Η ίδια η πίστα, άλλωστε, δεν υπήρξε ποτέ ώστε να λάβει την απαιτούμενη τελική πιστοποίηση.
Το 2014 έμοιαζε να πλησιάζει περισσότερο από ποτέ
Τον Απρίλιο του 2014 ο τότε πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς απέστειλε επιστολή στήριξης στον δήμαρχο Λουκά Τζανή. Στην επιστολή αναγνώριζε τα αναπτυξιακά και τουριστικά οφέλη του έργου και ανέφερε ότι αναμενόταν η σχετική μελέτη στη Διυπουργική Επιτροπή Στρατηγικών Επενδύσεων ώστε να προχωρήσει η αδειοδοτική διαδικασία.
Την ίδια περίοδο δημιουργήθηκε και ειδική εκτελεστική επιτροπή με τη συμμετοχή επιχειρηματιών και προσωπικοτήτων, ενώ ο στόχος που παρουσιαζόταν δημοσίως ήταν ο πρώτος αγώνας να γίνει το 2017.
Τον Αύγουστο του 2014 η υπόθεση πήρε ακόμη μεγαλύτερη διεθνή δημοσιότητα. Ο Ecclestone επιβεβαίωσε ότι οι Έλληνες ενδιαφέρονταν για αγώνα, αλλά πρόσθεσε τη φράση που ουσιαστικά περιέγραφε και όλο το πρόβλημα: έπρεπε να διαπιστωθεί αν υπήρχαν τα χρήματα. Την ίδια χρονιά η Formula One Licensing είχε κατοχυρώσει το όνομα «Formula 1 Mediterranean Grand Prix», γεγονός που τροφοδότησε ακόμη περισσότερο τα σενάρια για ελληνικό Grand Prix.
Τα 800 εκατομμύρια και ο επενδυτής που δεν εμφανίστηκε ποτέ
Το κόστος του σχεδίου μεταβαλλόταν ανάλογα με τη φάση και την έκταση του project. Αρχικά γινόταν λόγος για περίπου 650 εκατ. ευρώ, ενώ το 2014 το συνολικό ύψος της επένδυσης είχε φθάσει περίπου στα 780–800 εκατ. ευρώ. Αργότερα υπήρξαν αναφορές ακόμη και σε κεφάλαια άνω του 1 δισ. ευρώ.
Υπήρχε μελέτη βιωσιμότητας που, σύμφωνα με τους υπεύθυνους του project, είχε εκπονήσει η Deloitte, ενώ η APEX είχε ασχοληθεί με το σκέλος της ασφάλειας της πίστας. Παρουσιάζονταν επίσης ιδιαίτερα φιλόδοξες προβλέψεις για χιλιάδες θέσεις εργασίας και απόσβεση της επένδυσης σε εννέα χρόνια.
Όμως τον Σεπτέμβριο του 2014 το Fortune Greece σημείωνε ξεκάθαρα ότι δεν είχε ακόμη εξασφαλιστεί επενδυτής. Και αυτό ήταν το βασικότερο εμπόδιο. Πέρα από το κόστος ανάπτυξης της περιοχής, απαιτούνταν και δεκάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο μόνο για τα δικαιώματα φιλοξενίας ενός Grand Prix.
Η αλλαγή πορείας στα Λιπάσματα
Το 2014 άλλαξε και η δημοτική αρχή Κερατσινίου–Δραπετσώνας. Η νέα διοίκηση του Χρήστου Βρεττάκου είχε διαφορετική αντίληψη για το μέλλον της περιοχής, δίνοντας έμφαση στον δημόσιο χαρακτήρα του παραλιακού μετώπου, στο πράσινο, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την αναψυχή.
Την άνοιξη του 2015 η ίδια η Dielpis εξέδωσε ανοιχτή επιστολή προς τους δημάρχους του Πειραιά, διαμαρτυρόμενη ουσιαστικά ότι η πρόταση δεν περιλαμβανόταν πλέον στον σχεδιασμό που συζητούσαν οι νέες τοπικές αρχές. Εκείνη την εποχή υποστήριζε ότι βρισκόταν στο «τελευταίο στάδιο» εξασφάλισης ιδιωτικών κεφαλαίων άνω του 1 δισ. ευρώ. Η χρηματοδότηση αυτή, πάντως, δεν ανακοινώθηκε ποτέ ως κλεισμένη επένδυση.
Το φθινόπωρο του 2015 άλλαξε και το θεσμικό πλαίσιο για τα Λιπάσματα. Η ανάπτυξη της έκτασης τέθηκε πλέον πάνω σε διαφορετική πολεοδομική βάση, υπό σχεδιασμό του δήμου και με πολύ χαμηλότερο συντελεστή δόμησης.
Το 2016 περίπου 86.000 τ.μ. της παραλιακής λιμενικής ζώνης εξαιρέθηκαν από την παραχώρηση του ΟΛΠ και παραχωρήθηκαν στον Δήμο Κερατσινίου–Δραπετσώνας. Από το 2017 άρχισε να διαμορφώνεται εκεί ο σημερινός Πολυχώρος Λιπασμάτων με πάρκο, πολιτιστικές εκδηλώσεις, αθλητικές εγκαταστάσεις και ελεύθερη πρόσβαση στο παραλιακό μέτωπο.
Από εκείνο το σημείο και μετά, το αρχικό masterplan της Dielpis είχε ουσιαστικά χάσει το έδαφος πάνω στο οποίο είχε σχεδιαστεί.
Ήταν λοιπόν ποτέ πραγματικά κοντά η Formula 1 στον Πειραιά;
Η απάντηση είναι ναι και όχι.
Ναι, επειδή το Dielpis δεν ήταν απλώς ένα σκίτσο. Υπήρχε λεπτομερής χάραξη, αρχιτεκτονικό masterplan, τεχνική επεξεργασία, οικονομικές μελέτες, επίσημη ελληνική υποψηφιότητα μέσω της ΕΛΠΑ, επικοινωνία με την FIA, συναντήσεις με τον Bernie Ecclestone, στήριξη από υπουργεία, τον ΟΛΠ, δημάρχους και τελικά τον ίδιο τον πρωθυπουργό.
Όχι, επειδή δεν έφτασε ποτέ στα τρία βήματα που θα το μετέτρεπαν από φιλόδοξο project σε πραγματικό Grand Prix: δεσμευμένος επενδυτής και χρηματοδότηση, ολοκληρωμένη αδειοδότηση και υπογεγραμμένο συμβόλαιο με τη Formula 1.
Ακόμη και το 2015, όταν οι άνθρωποι της Dielpis επέμεναν ότι το σχέδιο παρέμενε ζωντανό, η Ελλάδα βρισκόταν σε μια βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση. Παράλληλα, η ίδια η περιοχή των Λιπασμάτων είχε αρχίσει να ακολουθεί έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο. Mάλιστα ο CEO είχε στείλει και επιστολή προς τους Δημάρχους :
Dielpis Formula 1: Ανοιχτή επιστολή στους Δημάρχους του Πειραιά
Σήμερα, το Dielpis Formula 1 αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά «τι θα γινόταν αν» της σύγχρονης ιστορίας του Πειραιά. Εκεί όπου σήμερα χιλιάδες κάτοικοι περπατούν δίπλα στη θάλασσα και παρακολουθούν συναυλίες στο Πάρκο Λιπασμάτων, πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια υπήρχαν σχέδια ώστε να περνούν Ferrari, McLaren και Red Bull με ταχύτητες Formula 1.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας: για ένα μικρό χρονικό διάστημα, το ενδεχόμενο ενός Grand Prix με φόντο τα πλοία και το λιμάνι του Πειραιά είχε ξεπεράσει κατά πολύ το επίπεδο μιας απλής φαντασίωσης — χωρίς, όμως, να καταφέρει ποτέ να περάσει τη γραμμή της εκκίνησης.
