Ο Πειραιάς των περασμένων δεκαετιών δεν ήταν μόνο το λιμάνι, οι κινηματογράφοι, οι ταβέρνες και η περίφημη Τρούμπα. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 έως και το τέλος του 20ού αιώνα, στην πόλη λειτουργούσαν και αρκετά νυχτερινά κέντρα, μπουζούκια και μουσικές πίστες, ορισμένα από τα οποία σήμερα έχουν σχεδόν ξεχαστεί.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πηγή για την καταγραφή τους είναι η διδακτορική διατριβή της Σταματίνας Βαρουχάκη στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, με τίτλο «Μαζική κουλτούρα και σύγχρονο λαϊκό τραγούδι 1974-2000», η οποία ολοκληρώθηκε το 2005. Στο τμήμα της μελέτης που αφορά τα νυχτερινά κέντρα καταγράφονται προγράμματα, καλλιτέχνες και σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και οι ακριβείς διευθύνσεις των χώρων.
Το υλικό βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε καταγραφές της εποχής και ιδιαίτερα στα προγράμματα που δημοσίευε το περιοδικό «Αθηνόραμα». Έτσι προκύπτει ένα μικρό, αλλά πολύτιμο, κομμάτι της νυχτερινής ιστορίας του Πειραιά.
Ο «Διογένης του Πειραιά» και το «Κάβο Ντ’ Όρο»
Ήδη τη σεζόν 1976-1977, η μελέτη κάνει μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: στον Πειραιά υπήρχαν γενικά λιγότερα μεγάλα νυχτερινά κέντρα σε σχέση με την Παραλιακή, τη Συγγρού ή το κέντρο της Αθήνας.
Παρόλα αυτά, αναφέρονται δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Στον «Διογένη του Πειραιά» εμφανίζονταν η Νέλλη Γκίνη, ο Σπύρος Σερεμέτης, η Χριστίνα Ντάνου και ο Κ. Κόλλιας, ενώ στο «Κάβο Ντ’ Όρο» τραγουδούσαν η Φρύνη, ο Μ. Ξαπλαντέρης και ο Δ. Στάγιας.
Μερικά χρόνια αργότερα συναντάμε ξανά τον «Διογένη Πειραιά», αυτή τη φορά με συγκεκριμένη τοποθεσία στις οδούς Γεωργίου και Ανδρούτσου, όπου εμφανίζεται ο Γ. Ντουνιάς. Η ίδια η μελέτη επαναλαμβάνει ότι τα κέντρα στον Πειραιά δεν ήταν πολλά σε σύγκριση με άλλες περιοχές της Αθήνας.
«Πειραιεύς 70» στην Πύλης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια αναφορά της σεζόν 1983-1984.
Στην περιοχή του Πειραιά καταγράφεται το νυχτερινό κέντρο «Πειραιεύς 70», στη συμβολή των οδών Πύλης και Ελευθερίου Ζαννή. Εκεί εμφανίζονταν οι Μ. Τερζάκης, Ντ. Καττάντη και Τ. Σωτηρίου.
Η αναφορά έχει ιδιαίτερη αξία σήμερα, καθώς η περιοχή γύρω από την Πύλης έχει αλλάξει σημαντικά και ελάχιστα στοιχεία θυμίζουν τη νυχτερινή δραστηριότητα που είχε κάποτε.
Και δεν ήταν το μοναδικό κέντρο που λειτούργησε εκεί.
Το «Ρετρό» της Πύλης και της Δεληγιώργη
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ονόματα που εμφανίζονται επανειλημμένα στη διατριβή είναι το «Ρετρό».
Το κέντρο βρισκόταν στη συμβολή Πύλης και Δεληγιώργη, ενώ σε μία από τις καταγραφές η διεύθυνση αποδίδεται πιο συγκεκριμένα ως Πύλης και Δεληγιώργη 50.
Τη σεζόν 1991-1992 στο «Ρετρό» εμφανίζονταν οι Αρ. Ρουμπάκης, Λ. Χαριτωνίδου, Χρ. Σκλαβούνου και Μ. Κλαδάκης.
Σε επόμενη καταγραφή το πρόγραμμα αλλάζει και συναντάμε τους Γ. Βασιλάτο, Χρ. Αγγελή, Π. Καλύβα και Μ. Βαρδή.
Το μαγαζί εξακολουθεί να καταγράφεται και τη σεζόν 1993-1994, όταν εμφανίζονται οι Γ. Ξυπόχης, Λ. Χαριτωνίδου, Γ. Βασιλάτος και Μ. Παγάνη.
Η επανειλημμένη παρουσία του «Ρετρό» στις καταγραφές αρκετών ετών δείχνει ότι δεν επρόκειτο για ένα βραχύβιο μαγαζί μιας σεζόν, αλλά για έναν χώρο με συνέχεια στην πειραϊκή νύχτα της εποχής.
Το «Ραντεβού» στην Κολοκοτρώνη
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 συναντάμε ακόμη ένα ξεχασμένο όνομα.
Το «Ραντεβού», στην Κολοκοτρώνη 153 στον Πειραιά, φιλοξενούσε τους Λ. Ψιλόπουλο, Α. Λόλα και Π. Γαρώνη.
Η συγκεκριμένη αναφορά είναι σημαντική επειδή μεταφέρει τη νυχτερινή δραστηριότητα μέσα στον πυκνό αστικό ιστό του Πειραιά και όχι στις πιο γνωστές ζώνες διασκέδασης της Αθήνας.
Ο Τόλης Βοσκόπουλος στο «Amadeus» της Καστέλλας
Ίσως η πιο εντυπωσιακή από τις καταγραφές αφορά το «Amadeus» στην Καστέλλα.
Στη σεζόν 1993-1994, σύμφωνα με τη διατριβή, το πρόγραμμα του κέντρου περιλάμβανε τον Τόλη Βοσκόπουλο, τους Ζιγκ Ζαγκ, τη Ρ. Σταύρου και τη Ν. Μαρίνη.
Η παρουσία ενός από τα μεγαλύτερα ονόματα της ελληνικής πίστας σε κέντρο της Καστέλλας δείχνει ότι, παρά τον μικρότερο αριθμό χώρων σε σχέση με την Αθήνα και την Παραλιακή, ο Πειραιάς μπορούσε ακόμη να φιλοξενεί ιδιαίτερα δυνατά προγράμματα.
Το «Cartoon»
Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 καταγράφεται και το «Cartoon», στη συμβολή 34ου Συντάγματος και Κόδρου 1 στον Πειραιά.
Στο πρόγραμμα εμφανίζονταν οι Δ. Μυλωνάς, Μ. Γίνον —όπως αποδίδεται το όνομα στην ψηφιοποιημένη διατριβή— και Π. Χατζηανδρέου.
Εδώ χρειάζεται μια μικρή επιφύλαξη ως προς την ακριβή απόδοση ορισμένων ονομάτων, καθώς το ψηφιοποιημένο κείμενο της παλιάς διατριβής εμφανίζει σε σημεία σφάλματα αναγνώρισης χαρακτήρων.
Η «Πειραϊκή Γωνιά»
Ένα άλλο όνομα που εμφανίζεται σε περισσότερες από μία χρονιές είναι η «Πειραϊκή Γωνιά».
Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 βρίσκουμε ένα ενδιαφέρον πρόγραμμα με την Πόλυ Παναπούλου/Παπαδοπούλου, την Π. Αστεριάδη, τον Στ. Αντιόπουλο και την Ε. Καμινάρη. Η συγγραφέας μάλιστα ξεχωρίζει τη συγκεκριμένη συνεργασία ως συνάντηση καλλιτεχνών που προέρχονταν από διαφορετικούς μουσικούς χώρους.
Λίγα χρόνια αργότερα, τη σεζόν 1998-1999, η «Πειραϊκή Γωνιά» προσδιορίζεται στη Μυκάλης 63, με πρόγραμμα που περιλάμβανε τους Α. Παπαδάκη, Γ. Κωστόγλου, Κ. Δόγα, Λ. Γεωργιάδου και Σ. Τοπαλίδη.
Την αμέσως επόμενη περίοδο η διεύθυνση αναφέρεται ως Πειραιώς και Μυκάλης, με νέο σχήμα τους Γ. Τσίρου, Γ. Κωστόγλου, Α. Δανιήλ, Κ. Απέργη, Α. Κατσάνη και Λ. Ρέντα.
«Μορφές», «Φιγούρες» και «Χαραμής Παλλάς»
Φτάνοντας στο 1999-2000, η διατριβή καταγράφει αρκετά πειραϊκά ονόματα στην κατηγορία των μπουζουκιών.
Στις «Μορφές», στη Διστόμου 5, εμφανίζονταν ο Αλέκος Ζαζόπουλος, η Ά. Ιωαννίδη, ο Β. Ζερβός και η Π. Ρένα.
Αναφέρονται επίσης οι «Φιγούρες», με διεύθυνση που στην πηγή αποδίδεται ως «25ης Μαρτίου, Άγιοι Ανάργυροι, Πειραιάς», καθώς και το «Χαραμής Παλλάς» στη Γούναρη 9, όπου εμφανίζονταν η Αμαρυλλίς, ο Κωνσταντίνος και η Μ. Ορφανού.
Για την τοποθεσία των «Φιγούρων» χρειάζεται περαιτέρω διασταύρωση, καθώς η γεωγραφική περιγραφή στην πηγή δεν είναι απολύτως σαφής.
Ένας διαφορετικός χάρτης της πειραϊκής νύχτας
Οι καταγραφές αυτές δεν αποτελούν πλήρη κατάλογο των νυχτερινών μαγαζιών που λειτούργησαν στον Πειραιά από τη δεκαετία του 1970 έως το 2000. Προσφέρουν όμως κάτι ίσως σημαντικότερο: συγκεκριμένα ονόματα, διευθύνσεις και προγράμματα που μας επιτρέπουν να ξαναφτιάξουμε κομμάτι-κομμάτι τον χάρτη της παλιάς πειραϊκής διασκέδασης.
Από τον «Διογένη του Πειραιά» και το «Κάβο Ντ’ Όρο» των ’70s, στο «Πειραιεύς 70» και το «Ραντεβού» των ’80s και από το «Ρετρό», το «Amadeus» και το «Cartoon» μέχρι την «Πειραϊκή Γωνιά», τις «Μορφές» και το «Χαραμής Παλλάς», αποκαλύπτεται μια πλευρά της πόλης που έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί από τη συλλογική μνήμη.
Και ίσως το πιο ενδιαφέρον είναι ότι αρκετές από αυτές τις διευθύνσεις υπάρχουν ακόμη μπροστά μας καθημερινά — μόνο που σήμερα δύσκολα θα φανταζόταν κανείς ότι πριν από τριάντα ή σαράντα χρόνια πίσω από αυτές τις προσόψεις υπήρχαν πίστες, ορχήστρες και ξενύχτια μέχρι το πρωί.
