Η νυχτερινή ζωή της περιοχής εξαφανίστηκε στις αρχές του 2000 για να αναδειχθούν οι αρχαιότητες. Είκοσι δύο χρόνια μετά, το αποτέλεσμα απέχει ακόμη πολύ από τις αρχικές εξαγγελίες.
Μια ολόκληρη εποχή της νυχτερινής ζωής του Πειραιά έσβησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν γνωστά κέντρα διασκέδασης που λειτουργούσαν στην περιοχή των Αστικών Πυλών έκλεισαν ή απομακρύνθηκαν, προκειμένου να προχωρήσει ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο: η δημιουργία ενός μεγάλου αρχαιολογικού πάρκου στην είσοδο της πόλης.
Περισσότερα από είκοσι χρόνια αργότερα, όμως, το ερώτημα παραμένει απλό: τι απέγινε εκείνο το αρχαιολογικό πάρκο;
Στην περιοχή γύρω από τις οδούς Πύλης, Ζαννή και 34ου Συντάγματος Πεζικού λειτουργούσαν εκείνη την εποχή ορισμένα από τα γνωστότερα μαγαζιά της πειραϊκής νύχτας.
Το «Βαρελάδικο», το «Καρπούζι», το «Silo – Μορφές», αλλά και καταστήματα όπως τα «Viva Zapata», «Boudoir Cafe» και «Εξ Ανατολής» συνδέθηκαν με μια περίοδο κατά την οποία η συγκεκριμένη περιοχή αποτελούσε σημαντικό σημείο νυχτερινής διασκέδασης.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 άρχισε όμως να εφαρμόζεται ένα διαφορετικό σχέδιο για την περιοχή.
Ο στόχος ήταν η ανάδειξη των Αστικών Πυλών του αρχαίου Πειραιά, ενός από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά σύνολα της πόλης.
Η υπόσχεση για αρχαιολογικό πάρκο 20 στρεμμάτων
Το 2002 δημοσιεύματα της εποχής παρουσίαζαν το σχέδιο ως ιδιαίτερα φιλόδοξο.
Τα νυχτερινά κέντρα θα απομακρύνονταν και στη θέση τους θα δημιουργούνταν ένα αρχαιολογικό πάρκο περίπου 20 στρεμμάτων, το οποίο μάλιστα σχεδιαζόταν να είναι ολοκληρωμένο μέχρι τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.
Δεν επρόκειτο απλώς για μια μικρή διαμόρφωση γύρω από τα αρχαία.
Ο σχεδιασμός περιλάμβανε απαλλοτριώσεις, κυκλοφοριακές αλλαγές, πεζοδρομήσεις και παρεμβάσεις που θα ενοποιούσαν τα διαφορετικά τμήματα του αρχαιολογικού χώρου.
Αναφερόταν ακόμη και η κατάργηση τμημάτων δρόμων, η μεταφορά υπηρεσιών και άλλες παρεμβάσεις ώστε ο αρχαιολογικός χώρος να αποκτήσει την έκταση και την προβολή που του άξιζε.
Ήταν ουσιαστικά ένα σχέδιο που φιλοδοξούσε να αλλάξει ολόκληρη την είσοδο του Πειραιά.
Και πράγματι, τα μαγαζιά σταδιακά έφυγαν.
Οι απαλλοτριώσεις προχώρησαν.
Χρήματα διατέθηκαν.
Κτίρια δημιουργήθηκαν.
Αλλά το αρχαιολογικό πάρκο των 20 στρεμμάτων που περιγραφόταν τότε δεν εμφανίστηκε ποτέ με τη μορφή που είχε παρουσιαστεί.
Από το 2004 στο 2026
Σήμερα ο επισκέπτης της περιοχής μπορεί ασφαλώς να δει σημαντικά τμήματα των αρχαίων οχυρώσεων.
Η Διαμέσου Πύλη, ο Αστικός Πυλώνας και τμήματα των τειχών αποτελούν εντυπωσιακά κατάλοιπα μιας άλλης εποχής του Πειραιά.
Όμως η συνολική εικόνα δύσκολα θυμίζει το μεγάλο, οργανωμένο αρχαιολογικό πάρκο που είχε εξαγγελθεί πριν από δύο δεκαετίες.
Και κυρίως δεν έχει δημιουργηθεί ένας ενιαίος αρχαιολογικός προορισμός που να αποτελεί σημείο αναφοράς για την πόλη, όπως θα μπορούσε να συμβαίνει σε μια περιοχή με τόσο σημαντικά ευρήματα.
Αυτό ίσως είναι και το μεγαλύτερο παράδοξο.
Ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Πειραιά βρίσκεται ακριβώς στην είσοδο της πόλης, αλλά χιλιάδες οδηγοί περνούν καθημερινά από δίπλα του χωρίς ουσιαστικά να αντιλαμβάνονται τι ακριβώς βρίσκεται εκεί.
Η περίπτωση της Ξυλαποθήκης
Χαρακτηριστικό της πορείας του έργου είναι και το κτίριο της λεγόμενης Ξυλαποθήκης στην οδό Πύλης 8.
Το κτίριο δημιουργήθηκε στο πλαίσιο των παρεμβάσεων της περιόδου των Ολυμπιακών Αγώνων, με σκοπό να υποστηρίξει τη λειτουργία και την προβολή του αρχαιολογικού χώρου.
Ωστόσο, για χρόνια παρέμεινε ουσιαστικά αναξιοποίητο.
Αργότερα χρησιμοποιήθηκε από τις αρχαιολογικές υπηρεσίες ως χώρος αποθήκευσης και συντήρησης ευρημάτων από τα μεγάλα έργα του Μετρό και του Τραμ στον Πειραιά.
Τελικά άνοιξε και για περιοδικές εκθέσεις και εκπαιδευτικές δράσεις.
Πρόκειται ασφαλώς για μια θετική εξέλιξη.
Όμως απέχει αρκετά από το αρχικό όραμα ενός μεγάλου αρχαιολογικού πάρκου που θα αποτελούσε μία από τις βασικές πολιτιστικές πύλες της πόλης.
Χρήματα δίνονται ακόμη και σήμερα
Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμη και δύο δεκαετίες αργότερα εξακολουθούν να διατίθενται χρήματα για παρεμβάσεις στον χώρο.
Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες για προβλήματα απορροής υδάτων, στεγανοποιήσεις, αντλίες και άλλες τεχνικές επεμβάσεις γύρω από το κτίριο της Ξυλαποθήκης και τον αρχαιολογικό χώρο.
Και φυσικά τέτοιες εργασίες είναι απαραίτητες.
Το ζήτημα όμως παραμένει διαφορετικό.
Πότε θα ολοκληρωθεί επιτέλους η συνολική ανάδειξη των Αστικών Πυλών;
Γιατί άλλο πράγμα είναι να συντηρείται ένας αρχαιολογικός χώρος και άλλο να μετατρέπεται σε πραγματικό αρχαιολογικό πάρκο, ανοιχτό, οργανωμένο και ενταγμένο στην καθημερινότητα της πόλης.
Τα μαγαζιά έφυγαν. Το πάρκο;
Δεν τίθεται ζήτημα για το αν έπρεπε να προστατευθούν οι αρχαιότητες.
Προφανώς και έπρεπε.
Οι Αστικές Πύλες αποτελούν ένα εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του Πειραιά.
Από το σημείο αυτό περνούσε ουσιαστικά κάποιος που έφτανε από την Αθήνα στον αρχαίο Πειραιά, ενώ ολόκληρη η περιοχή συνδέεται με το σύστημα οχύρωσης και τα Μακρά Τείχη.
Ακριβώς για αυτό, όμως, προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη απορία το γεγονός ότι ένας χώρος τέτοιας σημασίας δεν έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα την εικόνα και τη λειτουργία που είχε υποσχεθεί το κράτος ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Τα νυχτερινά μαγαζιά έκλεισαν.
Οι απαλλοτριώσεις έγιναν.
Δημόσιο χρήμα δαπανήθηκε.
Η Ξυλαποθήκη κατασκευάστηκε και τελικά αξιοποιήθηκε, έστω πολλά χρόνια αργότερα.
Επιμέρους έργα και συντηρήσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Εκείνο όμως το μεγάλο αρχαιολογικό πάρκο των 20 στρεμμάτων, που θα ήταν έτοιμο για το 2004, το 2026 εξακολουθεί να μην υπάρχει με τη μορφή που είχε εξαγγελθεί.
Και κάπως έτσι, στην είσοδο μιας πόλης που διαθέτει τεράστιο αρχαιολογικό πλούτο, βρίσκεται εδώ και περισσότερο από είκοσι χρόνια μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία.
Μια περιοχή όπου κάποτε χτυπούσε η καρδιά της πειραϊκής νύχτας θα μπορούσε σήμερα να είναι κάτι πραγματικά ξεχωριστό:
το σημείο όπου η σύγχρονη πύλη του Πειραιά συναντά την αρχαία πύλη του.
