Η 7η Σεπτεμβρίου αποτελεί μία από τις πιο τραγικές επετείους στη σύγχρονη ιστορία της Αττικής. Στις 14:56 της 7ης Σεπτεμβρίου 1999, ο σεισμός της Πάρνηθας συγκλόνισε το λεκανοπέδιο, αφήνοντας πίσω του 143 νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και χιλιάδες σεισμόπληκτους. Ο Πειραιάς απέφυγε τις μεγάλες καταστροφές, όμως ο σεισμός έγινε ιδιαίτερα αισθητός στην πόλη και άφησε το αποτύπωμά του τόσο στο λιμάνι όσο και στην ευρύτερη περιοχή.
Ήταν Τρίτη 7 Σεπτεμβρίου 1999.
Στις 14:56:50, την ώρα που η Αττική βρισκόταν σε πλήρη καθημερινή δραστηριότητα, σημειώθηκε η ισχυρή σεισμική δόνηση που έμελλε να περάσει στην ιστορία ως ο σεισμός της Πάρνηθας ή ο σεισμός της Αθήνας του 1999.
Ο σεισμός είχε μέγεθος 5,9 Ρίχτερ, μικρό εστιακό βάθος και επίκεντρο στην περιοχή της Πάρνηθας, σε μικρή απόσταση από το πυκνοδομημένο λεκανοπέδιο.
Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα η καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων άλλαξε.
143 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους
Οι μεγαλύτερες καταστροφές σημειώθηκαν στη δυτική και βορειοδυτική Αττική, με τις Αχαρνές, τα Άνω Λιόσια, τη Μεταμόρφωση, τη Φυλή και τους Θρακομακεδόνες να βρίσκονται ανάμεσα στις περιοχές που δέχθηκαν το ισχυρότερο πλήγμα.
Κτίρια κατοικιών και εργοστάσια κατέρρευσαν, εγκλωβίζοντας δεκάδες ανθρώπους κάτω από τα ερείπια.
Στη συλλογική μνήμη έμειναν ιδιαίτερα οι εικόνες από τη Ricomex, όπου η κατάρρευση του εργοστασίου προκάλεσε μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του σεισμού.
Ο τελικός απολογισμός ήταν 143 νεκροί και εκατοντάδες τραυματίες, ενώ δεκάδες χιλιάδες κτίρια χρειάστηκε να ελεγχθούν τις ημέρες και τις εβδομάδες που ακολούθησαν.
Η επιχείρηση έρευνας και διάσωσης ήταν πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα, με πυροσβέστες, διασώστες και ξένες αποστολές να αναζητούν επί ημέρες εγκλωβισμένους στα συντρίμμια.
Η στιγμή του σεισμού στον Πειραιά
Αν και ο Πειραιάς βρισκόταν αρκετά μακριά από τις περιοχές των μεγάλων καταρρεύσεων, η δόνηση έγινε ιδιαίτερα αισθητή στην πόλη.
Μέσα σε δευτερόλεπτα κάτοικοι και εργαζόμενοι βγήκαν από σπίτια, καταστήματα και γραφεία, ενώ οι μετασεισμοί που ακολούθησαν διατήρησαν για ώρες την ανησυχία.
Οι μεγαλύτερες καταστροφές της 7ης Σεπτεμβρίου δεν έφτασαν στον Πειραιά. Η πόλη, ωστόσο, δεν έμεινε εντελώς ανεπηρέαστη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι καταγραφές από το λιμάνι του Πειραιά.
Τι συνέβη στο λιμάνι του Πειραιά
Οι ζημιές στις λιμενικές εγκαταστάσεις του Πειραιά χαρακτηρίστηκαν σχετικά μικρές, αλλά υπήρξαν μετρήσιμες επιπτώσεις.
Σε τμήματα των αποβαθρών καταγράφηκαν μετακινήσεις της τάξης των 10 εκατοστών λόγω καθίζησης, οι οποίες προκάλεσαν μικρές παραμορφώσεις στις σιδηροτροχιές που χρησιμοποιούσαν λιμενικοί γερανοί.
Παράλληλα καταγράφηκαν και ορισμένες διακοπές στην ηλεκτροδότηση.
Το σημαντικό είναι ότι, παρά την ένταση με την οποία έγινε αισθητός ο σεισμός, το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας απέφυγε σοβαρές καταστροφές και δεν υπέστη βλάβες αντίστοιχες με εκείνες που καταγράφηκαν σε άλλες περιοχές της Αττικής.
Οι επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά
Όσο απομακρυνόμαστε από τα στενά διοικητικά όρια του Δήμου Πειραιά, η εικόνα γίνεται διαφορετική.
Ήδη στα δημοσιεύματα των πρώτων ημερών μετά τον σεισμό καταγράφονταν προβλήματα και σε δήμους της Β΄ Πειραιά, καθώς τα συνεργεία μηχανικών συνέχιζαν τους ελέγχους σε κατοικίες, σχολεία και δημόσια κτίρια.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Νίκαιας, όπου δημιουργήθηκε καταυλισμός με κοντέινερ πίσω από το Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας για ανθρώπους των οποίων οι κατοικίες είχαν κριθεί ακατάλληλες.
Η εγκατάσταση προοριζόταν να αποτελέσει προσωρινή λύση.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική.
Περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα εξακολουθούσαν να υπάρχουν άνθρωποι που ζούσαν στον συγκεκριμένο χώρο, μετατρέποντας τα κοντέινερ των σεισμοπλήκτων σε μία από τις μακροβιότερες και λιγότερο γνωστές «ουλές» που άφησε ο σεισμός στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά.
Οι σεισμόπληκτοι της Δραπετσώνας
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτέλεσε και η Δραπετσώνα.
Στον προσφυγικό οικισμό της Καππαδοκίας, περίπου 150 οικογένειες αναγκάστηκαν μετά τον σεισμό να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους και να μεταστεγαστούν.
Η στεγαστική εκκρεμότητα που δημιουργήθηκε μετά τον σεισμό παρέμεινε για χρόνια, με την οριστική διευθέτηση του ιδιοκτησιακού ζητήματος των διαμερισμάτων στα οποία είχαν εγκατασταθεί οι σεισμόπληκτοι να φτάνει δύο δεκαετίες αργότερα.
Πρόκειται για μία πτυχή του σεισμού του 1999 που συχνά απουσιάζει από τις επετειακές αναδρομές, αλλά δείχνει ότι οι συνέπειές του έφτασαν και στις γειτονιές της ευρύτερης πειραϊκής περιοχής.
Η νύχτα που η Αττική κοιμήθηκε έξω
Όταν έπεσε το σκοτάδι στις 7 Σεπτεμβρίου, ο φόβος δεν είχε τελειώσει.
Η μετασεισμική δραστηριότητα συνεχιζόταν και χιλιάδες άνθρωποι φοβούνταν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Πλατείες, πάρκα, αυτοκίνητα και κάθε διαθέσιμος ανοιχτός χώρος μετατράπηκαν σε αυτοσχέδια καταφύγια.
Για μία ολόκληρη γενιά κατοίκων της Αττικής, η εικόνα εκείνης της νύχτας παραμένει μία από τις ισχυρότερες αναμνήσεις του σεισμού.
Τις επόμενες ημέρες άρχισε ένας τεράστιος έλεγχος του κτιριακού αποθέματος. Οι χαρακτηρισμοί «πράσινο», «κίτρινο» και «κόκκινο» μπήκαν απότομα στο καθημερινό λεξιλόγιο χιλιάδων οικογενειών.
Σχολεία ελέγχθηκαν, η έναρξη της σχολικής χρονιάς επηρεάστηκε και σε πολλές περιοχές χρειάστηκε να περάσουν εβδομάδες μέχρι να επιστρέψει η καθημερινότητα σε κάποια μορφή κανονικότητας.
Γιατί ένας σεισμός 5,9 Ρίχτερ προκάλεσε τέτοια καταστροφή;
Το μέγεθος του σεισμού της Πάρνηθας δεν ήταν πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα.
Η Ελλάδα έχει γνωρίσει πολύ ισχυρότερους σεισμούς.
Η καταστροφικότητα του σεισμού της 7ης Σεπτεμβρίου συνδέθηκε όμως με έναν εξαιρετικά δυσμενή συνδυασμό παραγόντων: το μικρό εστιακό βάθος, την εγγύτητα του επίκεντρου σε πυκνοδομημένες περιοχές της Αττικής, τις τοπικές εδαφικές συνθήκες και την τρωτότητα ορισμένων κατασκευών.
Έτσι, ένας σεισμός 5,9 Ρίχτερ εξελίχθηκε σε μία από τις φονικότερες φυσικές καταστροφές της μεταπολεμικής Ελλάδας.
Η 7η Σεπτεμβρίου δεν ξεχνιέται
Κάθε 7η Σεπτεμβρίου, η Αττική θυμάται εκείνο το μεσημέρι του 1999.
Για τον Πειραιά ο σεισμός δεν είχε την καταστροφική ένταση που γνώρισαν τα Άνω Λιόσια, οι Αχαρνές ή η Μεταμόρφωση. Η πόλη στάθηκε αναμφίβολα τυχερότερη.
Ωστόσο, ο σεισμός πέρασε και από εδώ.
Άφησε καταγεγραμμένες βλάβες στις εγκαταστάσεις του λιμανιού, προκάλεσε προβλήματα σε περιοχές της ευρύτερης περιφέρειας του Πειραιά και δημιούργησε σεισμόπληκτες οικογένειες στη Νίκαια και τη Δραπετσώνα, με συνέπειες που σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάστηκαν δεκαετίες για να κλείσουν.
Πάνω απ’ όλα, όμως, η 7η Σεπτεμβρίου 1999 παραμένει ημέρα μνήμης για τους 143 ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους.
Και μία διαρκής υπενθύμιση ότι σε μια σεισμογενή χώρα όπως η Ελλάδα, η αντισεισμική προστασία, η συντήρηση των κτιρίων και η ετοιμότητα απέναντι στον σεισμό δεν αποτελούν υπόθεση μόνο της επόμενης μεγάλης δόνησης.
