Η φωτογραφία ενός χαμένου τοπίου και η ιστορία των επιχωματώσεων που άλλαξαν για πάντα τη σχέση της πόλης με τη θάλασσα
Η φωτογραφία απο το αρχείο του κου Διονύση Άννινου δεν δείχνει απλώς μια καλοκαιρινή μέρα στα Βοτσαλάκια. Δείχνει μια ολόκληρη εποχή του Πειραιά, τότε που η παραλία της Καστέλλας είχε ήδη μετατραπεί σε οργανωμένη πλαζ, με καμπίνες, διαμορφωμένους διαδρόμους και σαφή αστική παρέμβαση πάνω στο φυσικό μέτωπο της ακτής. Εκεί όπου παλιότερα υπήρχε μια μικρότερη, πιο άγρια παραλία, η δεκαετία του 1970 βρίσκει τα Βοτσαλάκια να λειτουργούν ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία θαλάσσιας αναψυχής του Πειραιά.
Οι αρχειακές πηγές δείχνουν καθαρά ότι η περιοχή είχε διαφορετική μορφή πριν από τις μεγάλες διαμορφώσεις. Το Αρχείο της ΕΡΤ τεκμηριώνει τα Βοτσαλάκια ήδη το 1925 ως χαρακτηριστικό τοπίο της Καστέλλας, ενώ φωτογραφικό τεκμήριο της περιόδου 1965–70 αποτυπώνει την παραλία με τη νησίδα Κουμουνδούρου, το κτίριο του Ναυτικού Ομίλου Πειραιά και την παλιότερη ακτογραμμή, πριν παγιωθεί η μεταγενέστερη εκτεταμένη οργάνωση της πλαζ.
Η κρίσιμη καμπή φαίνεται να έρχεται στο γύρισμα της δεκαετίας. Τοπική ιστορική ανάρτηση που αναπαράγει τεκμήρια της εποχής σημειώνει ότι το 1969 «αρχίζουν τα έργα διαμορφώσεως» στα Βοτσαλάκια της Καστέλλας. Την ίδια περίοδο, το παρακείμενο μέτωπο της Ζέας αποκτά τη σύγχρονη μορφή του: ο επίσημος τουριστικός ιστότοπος του Δήμου Πειραιά αναφέρει ότι στη δεκαετία του 1970 εγκαθιδρύεται η Μαρίνα Ζέας, ενώ το 1970 σχεδιάστηκε εκεί το αναψυκτήριο με την υπαίθρια πισίνα που κατασκευάστηκε το 1972. Όλα αυτά δείχνουν ότι η ευρύτερη ακτογραμμή του Πειραιά περνούσε τότε από φάση έντονου εκσυγχρονισμού και τεχνητής αναμόρφωσης.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’70, η νέα πραγματικότητα είχε πλέον εδραιωθεί. Το Αρχείο της ΕΡΤ καταγράφει το 1975 την κοπή πίτας του Ομίλου Χειμερινών Κολυμβητών της πλαζ Βοτσαλάκια Πειραιά, ένδειξη ότι ο χώρος ήταν πια πλήρως ενταγμένος στην κοινωνική ζωή της πόλης, όχι μόνο το καλοκαίρι αλλά και τον χειμώνα. Λίγα χρόνια αργότερα, στα πεπραγμένα του Δήμου Πειραιώς για το 1978 καταγράφεται ελαιοχρωματισμός στις καμπίνες της πλαζ Βοτσαλάκια, στοιχείο που επιβεβαιώνει τη συστηματική λειτουργία και συντήρηση των εγκαταστάσεων.
Αυτό που σήμερα φαίνεται αυτονόητο — μια αστική παραλία με διαμορφωμένους χώρους αναψυχής — είναι στην πραγματικότητα προϊόν βαριάς ανθρώπινης επέμβασης. Η επίσημη «Ταυτότητα Υδάτων Κολύμβησης» για τα Βοτσαλάκια χαρακτηρίζει την παράκτια ζώνη «ισχυρά τροποποιημένη» και σημειώνει ότι στο δυτικό τμήμα της παραλίας υπάρχει «σημαντική προσθήκη φερτού βραχώδους υλικού», ενώ το άκρο της ακτής συμπίπτει με τον μόλο της μαρίνας.
Δεν είναι μόνο μια όμορφη παλιά εικόνα του Πειραιά. Είναι ένα στιγμιότυπο από τη στιγμή που τα Βοτσαλάκια είχαν ήδη αλλάξει χαρακτήρα: από φυσική παραλία της Καστέλλας σε οργανωμένη δημοτική πλαζ, σύμβολο μιας εποχής που πίστευε στην «ανάπτυξη» μέσω επιχωματώσεων, διαμορφώσεων και μεγάλων τεχνικών έργων.
Και ίσως γι’ αυτό συγκινεί τόσο σήμερα· γιατί μέσα σε ένα και μόνο κάδρο σώζει όχι μόνο το τοπίο, αλλά και τη νοοτροπία μιας ολόκληρης δεκαετίας.
